Ан-Ниса сүрөсү — Аят 19

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• لَا يَحِلُّ لَكُمْ – силерге уруксат эмес, адал эмес.
• أَن تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا – аялдарды өздөрү каалаганга каршы мурас катары алуу. Жохилият доорунда күйөөсү өлгөн аялды анын туугандары мүлк катары мурастап алышчу, ага үйлөнүүгө, башкага берүүгө же тосууга укуктуу болушчу.
• كَرْهًا – мажбурлоо, каалоосуздук менен. Бул жерде аялдын ыраазылыгысыз, зордук менен алынган мурас маанисинде.
• وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ – аларга тоскоолдук кылбагыла, кысым көрсөтпөгүлө. «العضل» – аялды башкага турмушка чыгуудан тосуу, же күйөөсү тарабынан кысымга алуу.
• لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ – аларга берген нерселердин (сеп, мал-мүлк ж.б.) бир бөлүгүн алып кетүү үчүн.
• إِلَّا أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ – эгер алар ачык-айкын бузукулук (зынаа же ачык баш ийбөөчүлүк) кылбаса.
• وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ – алар менен жакшылык, сылык-сыпаа мамиледе болгула.
• فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ – эгер аларды жек көрсөңөр.
• فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا – балким, силер бир нерсени жек көрүп, ал эми Аллах анда көп жакшылыкты жаратып коёр.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Оо, ыйман келтиргендер! Силерге ата-бабаларыңардын аялдарын мурас катары алуу, аларды өздөрүнүн ыраазылыгысыз ээлик кылуу, аларга үйлөнүү же башкага берүү, же турмушка чыгууга тоскоолдук кылуу адал эмес. Бул жохилият доорундагы каада-салт болчу, Ислам аны жокко чыгарды. Ошондой эле, аялдарыңарды жек көргөнүңөр үчүн, аларга берген себиңердин же башка мүлкүңөрдүн бир бөлүгүн тартып алуу максатында аларга кысым көрсөтпөгүлө, аларды кармап калбагыла. Бирок эгер алар ачык-айкын бузукулук (зынаа сыяктуу) кылышса, анда силерге аларды кармап, берген нерсеңерди кайтарып алууга жол берилет. Аялдарыңар менен жакшылык, сылык-сыпаа мамиледе болгула: сөзүңөрдү жумшак кылгыла, жүрүм-турумуңарды оңдогула, аларга зыян бербегиле жана акыларын толук бергиле. Эгер аларды кандайдыр бир дүйнөлүк себептер менен жек көрсөңөр, сабыр кылгыла. Балким, силер жек көргөн нерседе Аллах көп жакшылыкты жаратып коёр – бул дүйнөдө да, акыретте да. Сабыр кылганыңар аркылуу үй-бүлөңөргө береке, балдарыңарга жакшылык, жүрөгүңөргө тынчтык келиши мүмкүн.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана Исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ислам аялдарды мүлк эмес, кадыр-барктуу инсан катары көрөт. Аларды мурас кылып алуу, зордуктоо, эркине каршы кармоо Исламда катуу тыюу салынган. Бул – Исламдын аялдарга берген улуу урматы.
• Үй-бүлөдө жакшы мамиле кылуу, сылык-сыпаа болуу – ыймандуу мусулмандын милдети. Бул аят аркылуу Аллах бизди аялдарга жакшы мамиле кылууга чакырат.
• Эгер жубайыңарды жек көрүп калсаңар, шашпагыла, сабыр кылгыла. Балким, Аллах ошол нерседе силерге көп жакшылыкты берер. Бул – Аллахтын хикметинен үмүт үзбөө, сабыр кылуу үлгүсү.
• Ислам – адилеттик, ырайым жана жакшылык дини. Ал адамдардын ортосундагы мамилелерди оңдоп, коомду бейпилдикке, тынчтыкка жеткирет. Бул аят ошол чоң максаттын бир бөлүгү.
• Ошондуктан, Исламдын окууларын тереңирээк үйрөнүп, анын адамзат үчүн алып келген жакшылыктарын түшүнүү – ар бирибиздин парызыбыз. Куран – бизге туура жолду көрсөтүүчү нур, ырайым жана хикмет булагы.