Sure Nisâ — Ayet 19

Kelime Anlamları:

• تَرِثُوا النِّسَاءَ: Kadınları miras yoluyla devralmak (Cahiliye döneminde, ölen kişinin yakınları, onun eşine mirasçı olur ve onu dilediği gibi kullanırdı).
• كَرْهًا: Zorla, istekleri dışında.
• تَعْضُلُوهُنَّ: Onları sıkıştırmak, baskı yaparak haklarından vazgeçirmek.
• آتَيْتُمُوهُنَّ: Kendilerine verdiğiniz (mehir vb.) şeyler.
• فَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ: Açık bir hayâsızlık (zina gibi büyük günah).
• عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ: Onlarla iyi, güzel ve örfe uygun bir şekilde geçinin.

Tefsir:

Ey iman edenler! Allah, size kadınlarla ilgili bazı sınırlar koymuştur. Bunlardan ilki, Cahiliye döneminde yapılan çirkin bir âdeti yasaklamaktadır: Ölen bir adamın yakınları, onun eşini sanki bir malmış gibi miras olarak devralır, onu isterse kendisiyle evlendirir, isterse başkasıyla evlendirir veya evlenmesini engellerdi. Kadının bu konuda hiçbir söz hakkı yoktu. İşte Allah, bu zulmü kesin bir dille yasaklıyor: "Kadınları zorla miras almanız size helal değildir." Bir kadın, kocası öldükten sonra kendi hayatı hakkında karar verme hakkına sahiptir; kimse onu zorlayamaz.

İkinci yasak ise evli erkeklere yöneliktir: Eşinizi artık sevmiyor veya ondan hoşlanmıyor olabilirsiniz. Ancak bu durumu, ona baskı yaparak verdiğiniz mehri veya başka haklarını geri almak için bir fırsata dönüştürmeniz asla caiz değildir. Onu boşamakla tehdit ederek veya ona kötü davranarak "ya hakkından vazgeç ya da burada kal" diye sıkıştırmak büyük bir zulümdür. Ancak bir istisna vardır: Eğer kadın açık bir hayâsızlık yaparsa (zina gibi), o zaman kocanın, verdiği mehri geri almak için onu sıkıştırmasına izin verilmiştir.

Allah, müminlere en güzel ahlakı emreder: "Onlarla iyi geçinin." Yani onlara güzel söz söyleyin, haklarını eksiksiz verin, ihtiyaçlarını karşılayın, onlara karşı yumuşak ve merhametli olun. Onların sizin üzerinizdeki hakları, sizin onlar üzerinizdeki haklarınız gibidir.

Sonra Allah, insan psikolojisini çok iyi bildiği için şöyle buyurur: "Eğer onlardan hoşlanmadıysanız, sabredin. Olabilir ki siz bir şeyden hoşlanmazsınız ama Allah, o şeyde sizin için pek çok hayır yaratmıştır." Bu çok derin bir mesajdır. Sevmediğiniz eşiniz, size hayırlı bir evlat verebilir; onunla geçirdiğiniz yıllar, size sabrı, olgunluğu ve ahlaki güzellikleri öğretebilir. Belki de Allah, bu birliktelikten size dünyada huzur, ahirette mükâfat hazırlamıştır. İnsan, sınırlı aklıyla her şeyin hayrını bilemez; Allah ise her şeyi bilendir, her şeyin sonucunu görendir.

Bu ayet, İslam'ın kadına verdiği değeri ve aile hayatına koyduğu adalet ve merhamet ilkelerini ne güzel ortaya koymaktadır. Kadın, bir eşya değil, bir insandır; onun rızası, onun mutluluğu ve onun hakkı her şeyden önce gelir. Mümin, eşine karşı Allah'ın rızasını gözeterek davranmalı, nefret ve öfke anlarında bile adaletten ayrılmamalıdır. Unutmayalım ki Allah, sabredenlerle beraberdir ve O, gizli hayırları açığa çıkarandır.