سوره نساء — آيت 19

1) ڪن لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• لَا يَحِلُّ لَكُمْ: اوھان لاءِ حلال ناهي، جائز ناهي.
• أَن تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا: ته زالن کي زبردستي ميراث طور ورثو ڪريو، يعني مڙس يا ڀائٽي مري وڃڻ کان پوءِ سندس زال تي قبضو ڪري کيس پنهنجي مرضيءَ سان هلائڻ.
• تَعْضُلُوهُنَّ: اوھين کين روڪيو، تنگ ڪريو، بندش وجهو.
• فَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ: کليل ۽ بيشڪ بدڪاري، جهڙوڪ زنا يا سخت نافرماني.
• عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ: کين چڱيءَ طرح، نيڪيءَ ۽ مهربانيءَ سان زندگيءَ جو ساٿ ڏيو.
• عَسَىٰ: اميد آهي، ٿي سگهي ٿو.

2) آيت جي تفسير:

اي ايمان وارؤ! اوھان لاءِ اها ڳالهه جائز ناهي ته زالن کي ميراث جي مال وانگر ورثو ڪري وٺو، يعني ڪنهن مري ويل مڙس جي زال تي زبردستي قبضو ڪري کيس پنهنجي خواهش مطابق زال بڻايو، يا کيس ٻئي ڪنهن سان پرڻجڻ کان روڪيو، يا کيس زبردستي پاڻ وٽ رکيو، حالانڪه هوءَ ان ڳالهه کي ناپسند ڪندي آهي. اهڙي طرح اها ڳالهه به اوھان لاءِ جائز ناهي ته پنهنجي زالن کي رڳو ان لاءِ تنگ ڪريو ۽ بندش ۾ رکو ته جيئن اهي اوھان کي ڏنل مهر يا ٻيو ڪجهه مال واپس ڪرڻ تي مجبور ٿي وڃن. البت جيڪڏهن اهي پاڻ ڪا کليل بدڪاريءَ جهڙي ڳالهه ڪن، ته پوءِ اوھان کي اجازت آهي ته کين روڪي رکو تان جو اهي اوھان کي ڏنل مال ڏئي ڇڏين.

۽ پنهنجي زالن سان چڱيءَ طرح، مهربانيءَ ۽ نيڪيءَ سان زندگي گذاريو، سندن حق ادا ڪريو، سندن دل کي نه ڏکايو ۽ سندن عزت جو خيال رکو. جيڪڏهن ڪنهن دنياوي سبب جي ڪري اوھان کين ناپسند ڪريو ٿا، ته صبر ڪريو ۽ جلدي طلاق جو فيصلو نه ڪريو. ڇو ته ٿي سگهي ٿو ته اوھين ڪنهن شيءِ کي ناپسند ڪريو، پر الله تعاليٰ ان ۾ اوھان لاءِ گهڻي ئي ڀلائي رکي ڇڏي، جهڙوڪ نيڪ اولاد، پاڻ ۾ محبت ۽ اتفاق، يا آخرت جي اجر ۽ ثواب.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• اسلام عورت کي مال ۽ ميراث وانگر سمجهڻ جي سختيءَ سان مذمت ڪئي آهي ۽ کيس مڪمل انساني عزت ۽ اختيار ڏنو آهي.
• مڙس کي حڪم آهي ته زال سان چڱيءَ طرح، محبت ۽ مهربانيءَ سان زندگي گذاري، نه ته زبردستي ۽ ظلم سان.
• زال کي مهر يا ٻيو مال واپس ڪرڻ تي مجبور ڪرڻ لاءِ کيس تنگ ڪرڻ حرام آهي.
• جيڪڏهن زال ڪا کليل بدڪاريءَ جهڙي ڳالهه ڪري، ته پوءِ مڙس کي حق آهي ته کيس روڪي يا خلع ۽ فديي جي ذريعي جدائي ڪري.
• زال کي ناپسند ڪرڻ جي صورت ۾ صبر ڪرڻ جي ترغيب ڏني وئي آهي، ڇو ته الله تعاليٰ ان ۾ ڪا نه ڪا ڀلائي رکي ٿو.
• هي آيت اسلام جي ان عظيم اصول کي واضح ڪري ٿي ته عورتون ڪمزور نه پر عزت واريون ۽ حق واريون آهن، ۽ سندن سان نيڪيءَ ۽ چڱيءَ طرح زندگي گذارڻ ئي اسلام جي خوبصورتي آهي.