نساء سۈرىسى — ئايەت 19

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• تەرىسۇننەنىسا (تَرِثُوا النِّسَاءَ): ئاياللارنى مىراس ئەھلى قىلىپ، ئۇلارنى مال-مۈلۈككە ئوخشاش مىراس قىلىپ ئېلىش.
• كەرھەن (كَرْهًا): زورلۇق بىلەن، ئۇلارنىڭ رازىلىقىسىز.
• تەئزۇلۇھۇننە (تَعْضُلُوهُنَّ): ئاياللارنى قىسىش، ئۇلارغا زۇلۇم قىلىش، ئۇلارنىڭ يولىنى توسۇش.
• فاھىشەتىن مۇبەييىنە (فَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ): ئوچۇق-ئاشكارا يامان ئىش، يەنى زىنا قىلىش ياكى ئاشكارا ئىتائەتسىزلىك قىلىش.
• ئاشىرۇھۇننە بىل مەئرۇف (عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ): ئاياللار بىلەن ياخشىلىق بىلەن، ئەدەپ-ئەخلاق بىلەن، ئىسلام شەرىئىتىگە ئۇيغۇن ھالدا مۇئامىلە قىلىش.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى ئىمان ئېيتقان كىشىلەر! سىلەرگە ھەرام قىلىندىكى، ئاتا-بوۋىلىرىڭلار ۋە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىڭلار قالدۇرۇپ كەتكەن ئاياللارنى مال-مۈلۈككە ئوخشاش مىراس قىلىپ ئېلىش، ئۇلارنى خالىغانچە يەرگە بېرىش ياكى ئۆزۈڭلارغا نىكاھلاپ ئېلىش، ياكى ئۇلارنىڭ يەنە بىر يەرگە تەگمەسلىكىنى توسۇش. بۇنداق قىلىش ئاياللارنىڭ رازىلىقىسىز بولغان زورلۇق ھېسابلىنىدۇ ۋە ئىسلامدا قەتئىي ھەرامدۇر.

شۇنداقلا، ئاياللىرىڭلارنى سىلەر ياقتۇرمايدىغان بولساڭلار، ئۇلارنى قىسىپ، ئۇلارغا جەبىر-زۇلۇم قىلىپ، ئۇلارنىڭ سىلەرگە بەرگەن مەھىرىدىن ياكى باشقا ماللىرىدىن بىر قىسمىنى قايتۇرۇۋېلىش ئۈچۈن ئۇلارنى قىسىشىڭلار ھەرامدۇر. پەقەت ئۇلار ئوچۇق-ئاشكارا زىنا قىلىش ياكى ئاشكارا ئىتائەتسىزلىك قىلىش قاتارلىق يامان ئىشلارنى قىلغان بولسا، ئاندىن سىلەرگە ئۇلارنى قىسىش ۋە ئۇلارنىڭ سىلەرگە بەرگەن نەرسىسىنى قايتۇرۇۋېلىش جائىز بولىدۇ.

ئاياللىرىڭلار بىلەن ياخشىلىق بىلەن، ئەدەپ-ئەخلاق بىلەن، ئۇلارنىڭ ھوقۇقلىرىنى ئادا قىلىپ، ئۇلارغا ئەزىيەت بەرمەي، ياخشى مۇئامىلە قىلىڭلار. ئەگەر سىلەر ئۇلارنى دۇنياۋى بىرەر سەۋەبتىن ياقتۇرمىساڭلار، سەۋر قىلىڭلار. شۇنداق بولۇشى مۇمكىنكى، سىلەر ياقتۇرمىغان بىر نەرسىدە ئاللاھ تائالا كۆپ ياخشىلىق يارىتىپ بېرىدۇ. بەلكىم ئۇنىڭدىن ياخشى پەرزەنت ياكى ئۆزئارا مېھىر-مۇھەببەت ھاسىل بولۇشى مۇمكىن.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى ئاياللارغا چوڭ ھۆرمەت بېرىدۇ ۋە ئۇلارنى مال-مۈلۈككە ئوخشاش مىراس قىلىنىشتىن قەتئىي چەكلەيدۇ. بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئاياللار ھوقۇقىنى قوغداشتىكى ئۈستۈنلۈكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئەر-ئايال ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى مېھىر-مۇھەببەت، ئەدەپ-ئەخلاق ۋە ئۆزئارا ھۆرمەت ئاساسىغا قۇرۇشنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ ئايەت ئائىلە تۇرمۇشىنىڭ بەختلىك ۋە ئىناق بولۇشىغا يېتەكچىلىك قىلىدۇ.
• ئاللاھ تائالا بەزىدە بىز ياقتۇرمىغان نەرسىلەردە كۆپ ياخشىلىق يارىتىپ بېرىدۇ. بۇ ئايەت بىزگە سەۋر قىلىشنىڭ ۋە ئاللاھنىڭ ھېكمىتىگە ئىشىنىشنىڭ مۇھىملىقىنى ئۆگىتىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئادىللىق ۋە رەھىمدىللىك دىنى ئىكەنلىكىنى، ھەر قانداق زۇلۇم ۋە ھەقسىزلىكنى قەتئىي رەت قىلىدىغانلىقىنى ئوچۇق كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇنداق ئايەتلەر ئوقۇغاندا كىشىنىڭ ئىسلامغا بولغان مۇھەببىتى ۋە ئىشەنچى تېخىمۇ ئاشىدۇ.