سوره نساء — آيت 94

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: الله جي راهه ۾ سفر ڪيو، يعني جهاد لاءِ نڪريو.
• فَتَبَيَّنُوا: پوءِ تحقيق ڪيو، چڱي طرح جاچ ڪريو ۽ يقين ڪريو.
• أَلْقَىٰ إِلَيْكُمُ السَّلَامَ: جنهن اوھان کي اسلام جو سلام ڪيو، يعني اسلام جو اظهار ڪيو.
• عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا: دنيا جي حياتيءَ جو عارضي ۽ فاني سامان، جهڙوڪ مالِ غنيمت.
• مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ: گھڻيون ۽ وڏيون نعمتون ۽ بخششون.
• كَذَٰلِكَ كُنتُم مِّن قَبْلُ: اوھين به اڳي ائين ئي هئا، يعني اڳي اوھين به پنهنجو ايمان لڪائيندا هئا.
• فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ: پوءِ الله اوھان تي احسان ڪيو ۽ اوھان کي عزت ڏني.
• خَبِيرًا: هر شيءِ کان واقف ۽ باخبر.

2) آيت جي تفسير:

اي ايمان وارؤ! جڏهن اوھين الله جي راهه ۾ جهاد لاءِ نڪرو ۽ سفر ڪريو، تڏهن هر ڳالهه جي چڱي طرح تحقيق ڪريو ۽ جلدي ڪنهن به فيصلي تي نه پهچو. ڪنهن اهڙي شخص کي، جيڪو اوھان کي اسلام جو سلام ڪري ۽ اسلام جو اظهار ڪري، ائين نه چئو ته تون مؤمن ناهين، ۽ صرف دنيا جي عارضي مال ۽ غنيمت جي لالچ ۾ ان کي قتل نه ڪريو. ياد رکو ته الله وٽ اوھان لاءِ گھڻيون ۽ وڏيون نعمتون ۽ بخششون موجود آهن، جيڪي ان عارضي مال کان گھڻو بهتر ۽ وڌيڪ آهن.

اوھين پاڻ به ان کان اڳ اهڙي ئي حالت ۾ هئا، يعني اوھين به پنهنجي قوم جي مشرڪن کان پنهنجو ايمان لڪائيندا هئا ۽ ظاهري طور تي انهن سان گڏ هئا. پوءِ الله اوھان تي احسان ڪيو، اوھان کي اسلام جي نعمت سان نوازيو ۽ اوھان جي جان ۽ مال کي محفوظ ڪيو. تنهن ڪري اوھين به ٻين جي معاملي ۾ تحقيق ڪريو ۽ احتياط کان ڪم وٺو، متان ڪنهن مؤمن کي خطاءً قتل ڪري ويهو. بيشڪ الله اوھان جي هر عمل کان چڱي طرح باخبر آهي، ان کان ڪجهه به لڪل ناهي، ۽ اوھان کي اوھان جي عملن جو پورو بدلو ڏيندو.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• احتياط ۽ تحقيق جي تعليم: اسلام اسان کي سيکاريندو آهي ته ڪنهن به معاملي ۾ جلدي نه ڪريو، پر چڱي طرح تحقيق ڪري فيصلو ڪريو، خاص ڪري جڏهن ڪنهن جي جان جو معاملو هجي.
• انساني جان جي حفاظت: هن آيت ۾ الله تعاليٰ مسلمانن کي خبردار ڪيو آهي ته ڪنهن به اهڙي شخص کي قتل نه ڪريو جيڪو اسلام جو اظهار ڪري، ڇاڪاڻ ته ٿي سگهي ٿو ته هو حقيقت ۾ مؤمن هجي.
• دنيا جي لالچ کان پرهيز: مالِ غنيمت ۽ دنيا جي عارضي فائدن جي لالچ ۾ ڪنهن بي گناهه کي نقصان نه پهچايو، ڇاڪاڻ ته الله وٽ ان کان گھڻو بهتر ۽ وڌيڪ آهي.
• الله جي رحمت ۽ احسان جي ياد: اوھين پاڻ به هڪ وقت اهڙي حالت ۾ هئا، پوءِ الله اوھان تي رحم ڪيو، تنهن ڪري ٻين سان به رحم ۽ نرميءَ سان پيش اچو.
• الله جي علم جي وسعت: الله هر شيءِ کان باخبر آهي، ڪجهه به سندس علم کان لڪل ناهي، تنهن ڪري ظاهري عملن سان گڏ نيتون به صاف رکو.
• اسلام جي سهڻي تعليم: هي آيت ڏيکاري ٿي ته اسلام ڪيترو ئي رحم دل، انصاف پسند ۽ احتياط وارو دين آهي، جيڪو هر انسان جي جان، مال ۽ عزت جي حفاظت ڪري ٿو.