G'ofir surasi — Oyat 43

Kalimalarning ma'nolari:

• لَا جَرَمَ: shubhasiz, haqiqatan.
• تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ: meni unga (ibodat qilishga) chaqirayotganlaringiz.
• لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ: unga (ibodat qilishga) da'vat qilish haqli emas, yoki u hech kimning da'vatiga javob bera olmaydi.
• مَرَدَّنَا: qaytadigan joyimiz, oxirgi boradigan manzilimiz.
• الْمُسْرِفِينَ: haddan oshuvchilar, isrofgarchilik qiluvchilar — bu yerda shirk keltiruvchilar va gunohlarga botganlar nazarda tutilgan.

Tafsir:

Shubhasiz va haqiqatan, sizlar meni Unga ibodat qilishga chaqirayotgan narsalaringiz — ya'ni butlar va sanamlar — na dunyoda, na oxiratda hech qanday haqli da'vatga ega emas. Ular o'zlari ham jonli emas, hech kimning duo va iltijosiga javob bera olmaydilar, na o'zlariga ibodat qilishga biror kishini chaqira oladilar. Ular butunlay ojiz va nochor mavjudotlardir. Dunyoda ular hech kimga foyda ham, zarar ham yetkaza olmaydilar; oxiratda esa ularning hech qanday shafoati yoki yordami bo'lmaydi.

Bilingki, barchamizning qaytadigan joyimiz yolg'iz Allohning O'zigadir. U barcha bandalarini qayta tiriltirib, har bir insonni qilgan amaliga yarasha mukofotlaydi yoki jazolaydi. Shuningdek, haddan oshuvchi kimsalar — ya'ni Allohning chegaralarini buzib, Unga shirk keltirgan, gunohlarga botgan va Uning payg'ambarlariga yolg'onchi deb bo'hton qilganlar — aynan o'shalar do'zax egalaridir. Ular do'zaxda mangu qoladilar va undan hech qachon chiqa olmaydilar.

Olingan foydalar:

1. Bu oyat mo'min kishining e'tiqodidagi sobitqadamligini va haqiqatni ochiq-oydin bayon qilishdagi jasoratini ko'rsatadi. Dindor o'z e'tiqodini himoya qilishda hech kimdan qo'rqmasligi kerak.
2. Butlar va yolg'on ilohlarga ibodat qilishning befoydaligi ochiq-oydin bayon qilingan — ular na dunyoda, na oxiratda hech kimga yordam bera olmaydilar. Shu bois inson faqat yolg'iz Allohga tavakkal qilishi va Ungagina ibodat qilishi lozim.
3. Qiyomat kuni barcha insonlar Allohning huzuriga qaytarilishi va har bir amalning hisob-kitob qilinishi haqidagi e'tiqod insonni gunohlardan saqlaydi va yaxshi amallarga undaydi.
4. "Isrofgarchilik" (haddan oshish) — kufr va gunohlarning barcha turlarini o'z ichiga olgan keng tushuncha ekani, mo'min kishi har qanday haddan oshishdan, ayniqsa shirkdan, qattiq hazar qilishi kerakligini uqtiradi.
5. Ushbu oyatda mo'min kishining dushmanlariga nisbatan ham rahm-shafqat va hidoyat tilab murojaat qilishi, ularni to'g'ri yo'lga chaqirishi islomning go'zal axloqini namoyon etadi — dushmanga ham nafrat bilan emas, balki haqiqatni yetkazish niyatida murojaat qilinadi.