Fussilat surasi — Oyat 17

Kalimalarning ma'nolari:

• Samud: Soleh alayhissalomning qavmi.
• Hidayat qildik: To'g'ri yo'lni ko'rsatdik, haqni bayon qildik.
• Ko'rlikni (amoni) yaxshi ko'rdilar: Iymon o'rniga kufrni tanladilar.
• Xoru zor qiluvchi azob chaqmoqi: Ular uchun xorlik va or keltiradigan halokatli azob.
• Kasb qilganlari: Qilgan gunohlari va kufrlari tufayli.

Tafsir:

Samud qavmi — Soleh alayhissalomning qavmi bo'lib, ularga ham Alloh taolo haq yo'lni, to'g'ri hidoyatni aniq bayon qildi. Ular uchun iymon va to'g'ri yo'l oydinlashdi, lekin ular o'z ixtiyorlari bilan hidoyat o'rniga ko'rlikni — kufr va zalolatni tanladilar. Ular haqni ko'rdilar, lekin undan yuz o'girdilar va batilni afzal ko'rdilar. Shuning uchun ularni xor qiluvchi, tubanlikka tushiruvchi dahshatli chaqmoq (azob) ushladi. Bu azob ularning o'zlari qilgan gunohlari, kufrlari va payg'ambarlarini yolg'onchi qilganlari sababli keldi. Ya'ni, ular o'z qo'llari bilan o'z halokatlarini tayyorladilar.

Foydalar:

• Alloh taolo hech bir qavmni zolimlik qilmasdan, avval ularga haqni bayon qilmasdan turib halok qilmaydi. Hidayat bayon qilingach, inson ixtiyor o'zida qoladi.
• Insonning tanlovi uning taqdirini belgilaydi. Kim hidoyatni tanlasa, najot topadi, kim ko'rlikni (kufrni) tanlasa, halokatga uchraydi.
• Azobning kelishi sababli — insonning o'z qilmishlari, kasb etgan gunohlaridir. Alloh hech kimga zulm qilmaydi.
• Bu hikoyada hushyorlik va ibrat bor: har bir inson o'z tanlovi uchun mas'uldir va oxiratda ham, dunyoda ham qilgan ishining jazosini ko'radi.
• Islomda aql va iroda hurmati bor — inson haqni ko'rgach, uni qabul qilish yoki rad etish ixtiyoriga ega, lekin har bir tanlovning oqibati bor.