شوری سۈرىسى — ئايەت 51

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالانىڭ ئۆز پەيغەمبەرلىرى بىلەن قانداق سۆزلىشىدىغانلىقى بايان قىلىنىدۇ. ئۇنىڭ مەنىسىنى چۈشىنىش ئۈچۈن ئاۋۋال بەزى سۆزلەرنى چۈشەندۈرۈپ ئۆتەيلى:

سۆزلەرنىڭ چۈشەندۈرۈلۈشى:

• بەشەر: ئىنسان، ئادەم بالىسى.
• ۋەھىي: ئاللاھ تائالانىڭ پەيغەمبەرگە يوشۇرۇن ۋە تېز ئۇسۇلدا بىلدۈرگەن كەلامى ياكى مەنىسى.
• ھىجاب: پەردە، توساق. بۇ يەردە ئاللاھ بىلەن ئىنسان ئارىسىدىكى كۆرۈشكە توسقۇن بولىدىغان پەردىنى كۆرسىتىدۇ.
• رەسۇل: ئەلچى، يەنى جىبرىئىل ئەلەيھىسسالامغا ئوخشاش پەرىشتە.
• ئىزنى: ئاللاھنىڭ رۇخسىتى ۋە ئىرادىسى.
• ئەلىي: ئۈستۈن، بۈيۈك، ھەممە نەرسىدىن ئالىي.
• ھەكىم: ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچى.

ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ ئىنسانلار بىلەن سۆزلىشىش ئۇسۇللىرىنى بايان قىلىدۇ. ھېچقانداق ئادەم بالىسى ئاللاھ بىلەن بىۋاسىتە يۈزتۇرا سۆزلىشەلمەيدۇ، چۈنكى ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقى ۋە ئىنساننىڭ ئاجىزلىقى بۇنىڭغا يول قويمايدۇ. ئاللاھ پەيغەمبەرلىرى بىلەن ئۈچ خىل ئۇسۇلدا سۆزلىشىدۇ:

بىرىنچىسى: ۋەھىي ئارقىلىق. يەنى ئاللاھ پەيغەمبەرنىڭ قەلبىگە بىر مەنىنى يوشۇرۇن ۋە تېز ئۇسۇلدا سېلىپ قويىدۇ، پەيغەمبەر بۇنىڭ ئاللاھتىن كەلگەنلىكىنى ئېنىق بىلىدۇ، ئەمما ئاللاھنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلىمايدۇ ۋە ئۇنى كۆرمەيدۇ.

ئىككىنچىسى: پەردە ئارقىسىدىن سۆزلىشىش. بۇ مۇسا ئەلەيھىسسالامغا ئوخشاش، ئاللاھ ئۇنىڭغا سۆز قىلغاندا ئاۋازنى ئاڭلايدۇ، ئەمما ئاللاھنى كۆرمەيدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ ھېچقانداق مەخلۇققا ئوخشىمايدىغانلىقىنىڭ دەلىلىدۇر.

ئۈچىنچىسى: ئاللاھ بىر پەرىشتىنى ئەلچى قىلىپ ئەۋەتىدۇ، مەسىلەن جىبرىئىل ئەلەيھىسسالامنى. پەرىشتە ئاللاھنىڭ رۇخسىتى بىلەن پەيغەمبەرگە ئاللاھ خالىغان ۋەھىينى يەتكۈزىدۇ. بۇ يەردە پەرىشتىنىڭ ئۆزىنىڭ خاھىشى بويىچە ئەمەس، بەلكى ئاللاھنىڭ ئىزنى ۋە ئىرادىسى بويىچە ئىش قىلىدىغانلىقى ئېنىق بايان قىلىنماقتا.

ئايەتنىڭ ئاخىرىدا ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ ئەلىي ۋە ھەكىم ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. يەنى ئاللاھ زاتىدا، سۈپەتلىرىدە ۋە ئىشلىرىدا ھەممىدىن ئۈستۈن ۋە بۈيۈكتۇر، ھېچقانداق مەخلۇق ئۇنىڭغا ئوخشىمايدۇ. شۇنداقلا ئۇ ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر، ئۆزىنىڭ يارىتىشىدا، تەقدىرىدە ۋە شەرىئىتىدە ھېكمەتلىك ھەرىكەت قىلىدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھ تائالا ئۆز پەيغەمبەرلىرىگە ۋەھىينى ئەڭ مۇناسىۋەتلىك ۋە ھېكمەتلىك ئۇسۇلدا يەتكۈزىدۇ. بىز مۇسۇلمان بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن ئاللاھنىڭ بىزگە قۇرئان كەرىم ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ سۈننىتى ئارقىلىق يەتكۈزگەن ھىدايىتىگە شۈكرى قىلىشىمىز ۋە ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىشىمىز كېرەك. ئاللاھ بىزنى ھەقىقىي يولغا يېتەكلىگەن ۋە بىزگە ئەڭ ئېسىل پەيغەمبەرنى ئەۋەتكەن، بۇ ئۇلۇغ نېمەتتۇر. ئاللاھ بىزنى قۇرئاننىڭ نۇرى بىلەن يورۇتۇپ، پەيغەمبەرنىڭ سۈننىتىگە ئەمەل قىلىشقا تەۋپىق بەرسۇن.