سوره احقاف — آیه 17

معانی کلمات:

• أُفٍّ: کلمهای برای ابراز ناراحتی و تنفّر.
• أَتَعِدَانِنِی: آیا به من وعده میدهید (مرا تهدید میکنید).
• أُخْرَجَ: از قبر بیرون آورده شوم (زنده پس از مرگ).
• خَلَت: گذشته و سپری شده است.
• الْقُرُون: نسلها و امتهای پیشین.
• یَسْتَغِیثَانِ: یاری میطلبند و دعا میکنند.
• وَيْلَكَ: وای بر تو (برای هشدار و تأکید).
• أَسَاطِیرُ: افسانهها و داستانهای باطل.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به سرگذشت فرزند نافرمانی اشاره میکند که در برابر پدر و مادر مؤمن خود، نهتنها تسلیم حق نمیشود، بلکه با بیاحترامی و خشم به آنان پاسخ میدهد. وقتی پدر و مادر او را به ایمان به خدا و باور به رستاخیز دعوت میکنند، او با ناراحتی میگوید: «اف بر شما! آیا به من وعده میدهید که پس از مرگ از قبر بیرون آورده میشوم؟ در حالی که نسلهای بسیاری پیش از من آمده و رفتهاند و هیچیک بازنگشتهاند؟» او با این سخن، رستاخیز را انکار میکند و فکر میکند گذشتگان دلیل بر نبودِ زندگی پس از مرگ است.

در مقابل، پدر و مادر او که دلشان برای هدایت فرزند میسوزد، دست به دعا برمیدارند و از خدا یاری میخواهند و با مهربانی و نگرانی به او میگویند: «وای بر تو! ایمان بیاور که وعده خدا حق است و شکی در آن نیست.» اما این فرزند سرکش، باز هم بر انکار خود اصرار میورزد و میگوید: «اینها چیزی جز افسانههای گذشتگان نیست که در کتابهایشان نوشتهاند.» او حقیقت را به سخره میگیرد و آن را ساخته و پرداخته پیشینیان میپندارد.

فواید و پیامهای آیه:

• نیکی به پدر و مادر و احترام به آنان از مهمترین دستورهای الهی است؛ حتی اگر آنان مؤمن نباشند، اما اگر مؤمن باشند، احترام و اطاعت از آنان در راه حق، فضیلتی بزرگ است.
• نگاه سطحی به تاریخ و تکیه بر «گذشتگان» دلیل بر نفی حقایق نیست؛ بلکه باید با بصیرت و خرد، نشانههای قدرت خدا را در آفرینش و وعدههای او شناخت.
• دعای پدر و مادر برای فرزندان، نشانه محبت و دلسوزی آنان است و این فرصتی برای بازگشت فرزندان به راه حق است؛ پس باید قدر این نعمت را دانست.
• انکار رستاخیز، ریشه در تکبر و پیروی از هوای نفس دارد؛ اما مؤمن با توکل بر خدا و پذیرش وعدههای او، آرامش و امید را در دل خود زنده نگه میدارد.