محمد سۈرىسى — ئايەت 13

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• وَكَأَيِّن: «قانچىلىغان»، «نەچچىلىگەن» دېگەن مەنىدە بولۇپ، كۆپلىكنى ئىپادىلەيدۇ.
• قَرْيَةٍ: بۇ يەردە «قەۋم»، «ئاھالە» مەنىسىدە كەلگەن، يەنى بىر شەھەرنىڭ ئاھالىسى.
• أَشَدُّ قُوَّةً: كۈچ-قۇۋۋەتتە تېخىمۇ كۈچلۈك، بايلىق ۋە ئەۋلاد جەھەتتىن تېخىمۇ ئارتۇق دېگەنلىك.
• أَخْرَجَتْكَ: سېنى چىقىرىۋەتتى، يەنى مەككە ئاھالىسى سېنى مەككىدىن چىقىرىۋەتتى.
• أَهْلَكْنَاهُمْ: ئۇلارنى ھالاك قىلدۇق، يوق قىلدۇق.
• نَاصِرَ: ياردەمچى، مەدەتكار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى پەيغەمبەر! سىزنىڭ مەككەڭىزدىن ئاھالىسى سىزنى چىقىرىۋەتكەن بۇ شەھەردىن كۈچ-قۇۋۋەت، مال-مۈلۈك ۋە ئەۋلاد جەھەتتىن تېخىمۇ كۈچلۈك بولغان نۇرغۇن ئۆتكەن ئۈممەتلەرنىڭ شەھەرلىرى بار ئىدى. ئۇلار پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقى ۋە ئۇلارغا قارشى تۇرغانلىقى سەۋەبىدىن، بىز ئۇلارنى ھەر خىل ئازاب-ئوقۇبەتلەر بىلەن ھالاك قىلدۇق. ئۇ چاغدا ئۇلارغا ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتقۇزىدىغان بىرەر ياردەمچى ۋە مەدەتكار چىقمىدى. ئۇلارنىڭ كۈچ-قۇۋۋىتى، مېلى ۋە بالىلىرى ئۇلارنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قوغدىيالمىدى.

بۇ ئايەت ئىبرەت ئېلىش ئۈچۈن بېرىلگەن ئەسكەرتىشتۇر: ئەگەر ئۆتكەندىكى مەككە ئاھالىسىدىن كۈچلۈكرەك بولغان ئۈممەتلەر پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقى ئۈچۈن ھالاك قىلىنغان بولسا، ئۇنداقتا مەككە ئاھالىسىمۇ ئۆزلىرىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا قارشى تۇرۇشى ۋە ئۇنى چىقىرىۋېتىشى سەۋەبىدىن ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايدۇ. ئاللاھ تائالا ئۇلارنىمۇ خالىسا ھالاك قىلىشقا قادىردۇر، ئۇنىڭغا ھېچكىم توسالغۇ بولالمايدۇ.

3) دەۋەت ۋە ئىبرەت:

ئەزىز قېرىنداشلار! بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ھەقىقىي كۈچ-قۇۋۋەت مال-مۈلۈك، ئەۋلاد-بالا ياكى دۇنيالىق ئەمەلىي كۈچتە ئەمەس، بەلكى ئاللاھقا ئىمان ئېيتىش ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە ئىتائەت قىلىشتا. ئۆتكەندىكى ئۈممەتلەر دۇنيا جەھەتتىن قانچىلىك كۈچلۈك بولسىمۇ، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنمىغانلىقى ئۈچۈن ھالاك بولۇپ كەتتى. شۇڭا بىز ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىش ئۈچۈن ئىمان-ئىخلاس بىلەن ئاللاھقا يۆنەيلى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ سۈننىتىگە ئەمەل قىلايلى. ئاللاھ تائالا بىزنى ھىدايەت يولىدا مۇستەھكەم قىلسۇن، ھالاك بولغان ئۈممەتلەرنىڭ ئاقىۋىتىدىن ئىبرەت ئېلىشىمىزنى نېسىپ قىلسۇن. ئامىن!