سوره مائده — آیه 89

معانی واژگان:

• لَغو: سوگندهایی که بدون قصد و از روی عادت بر زبان جاری میشود، مانند «نه به خدا» یا «چرا به خدا».
• عَقَّدتُّم: استوار ساختن و بستن سوگند با قصد و نیت قلبی.
• کَفّارَة: چیزی که گناهِ شکستن سوگند را میپوشاند و پاک میکند.
• أوسَط: بهترین و متعارفترین چیزی که برای خانواده خود خرج میکنید.
• تَحریرُ رَقَبَة: آزاد کردن بردهای.
• حَنِث: شکستن سوگند و عمل نکردن به آن.

تفسیر آیه:

خداوند مهربان، شما را به خاطر سوگندهای لغو و بیاختیاری که بدون قصد بر زبان میآورید، مؤاخذه نمیکند؛ زیرا اینها نه از روی عمد و اراده است و نه عقلاً و شرعاً ارزشی دارد. اما اگر سوگندی را با قصد و اراده و عزم قلبی ببندید و سپس آن را بشکنید، خداوند شما را بازخواست میکند و راه جبران آن را نیز آسان و روشن ساخته است.

کفاره شکستن چنین سوگندی، یکی از سه کار زیر است که شخص مختار است هر کدام را انجام دهد:

1. خوراک دادن به ده نفر مسکین، از همان غذایی که بهطور معمول و متعارف به خانواده خود میدهید (نه غذای خیلی ساده و نه خیلی گران، بلکه حد متوسط).
2. پوشاندن ده مسکین با لباسی که از نظر عرف، پوشش مناسبی به شمار آید.
3. آزاد کردن بردهای (که در آن زمان رواج داشت و عملی بسیار پسندیده و ارزشمند بود).

اما اگر کسی توانایی هیچیک از این سه کار را نداشت، باید سه روز روزه بگیرد. این کفاره، راهی برای پاک شدن گناه شکستن سوگندهای شماست. پس ای مؤمنان! سوگندهای خود را حفظ کنید؛ یعنی نه زیاد سوگند یاد کنید و نه اگر سوگندی بستید، آن را بشکنید؛ مگر آنکه خیر و صلاح در شکستن آن باشد که در آن صورت باید کفاره بدهید.

خداوند اینچنین آیات و احکام خود را برای شما به روشنی بیان میکند تا سپاسگزار او باشید و در مسیر هدایت و رستگاری گام بردارید.

فواید و درسهای آیه:

1. خداوند با رحمت و لطف خود، بر بندگان سخت نمیگیرد و خطاهای غیرعمدی و بیاختیار را میبخشد؛ این نشانه محبت و آسانگیری خداوند در دین است.
2. اسلام دین تعادل و میانهروی است؛ چنانکه کفاره، از حد متوسط غذای خانواده تعیین شده، نه از بهترین و نه از بدترین.
3. شکستن سوگند، گناه است اما خداوند بلافاصله راه توبه و جبران را باز کرده است؛ پس هیچگاه از رحمت خدا ناامید نشوید.
4. کفارهها به گونهای طراحی شدهاند که هم به نیازمندان جامعه کمک شود (اطعام و کسوت) و هم انسان را به عبادت و خودسازی (روزه) سوق دهند؛ این یعنی دین، هم به فکر دیگران است و هم به تربیت روح خود انسان.
5. سفارش به حفظ سوگندها، ما را به راستگویی و پرهیز از سوگندهای بیجا دعوت میکند و شخصیت مؤمن را با صداقت و مسئولیتپذیری پیوند میزند.
6. بیان دقیق احکام، نشانه حکمت و لطف خداوند است و شکرگزاری ما را در برابر این نعمت بزرگ هدایت و آموزش، برمیانگیزد.