سوره رحمن — آیه 32

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (مخاطب به دو نفر: جن و انس).

تفسیر آیه:

ای پرسش توبیخی و شگفتانگیز از سوی پروردگار به دو گروه جن و انس است: «پس به کدامیک از نعمتهای پروردگارتان تکذیب و انکار میورزید؟» این آیه در سورهی مبارکهی رحمن، پس از یادآوری نعمتهای بیشمار الهی مانند آفرینش آسمانها و زمین، خورشید و ماه، میوهها و نعمتهای بهشتی، و نیز نعمتهای دنیوی مانند باران و گیاهان، تکرار میشود تا بندگان را به شکرگزاری وادارد و آنان را متوجه کوتاهی در برابر این همه احسان کند. خطاب به هر دو گروه است تا هیچکس خود را از این پرسش بیرون نبیند؛ زیرا نعمتهای خداوند شامل حال مؤمن و کافر، جن و انس، و همهی موجودات است. این آیه در حقیقت اتمام حجتی است بر همهی آفریدگان که با وجود این همه نعمت آشکار و پنهان، چگونه میتوانند آنها را انکار کنند یا در برابر آنها ناسپاسی نمایند؟ تکرار این آیه در سوره، تأکیدی بر عظمت نعمتها و شدت توبیخ برای ناسپاسان است.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای خداوند آنقدر گسترده و بیشمار است که انسان و جن هرگز قادر به شمارش آنها نیستند؛ بنابراین سزاوار است بنده در برابر این همه احسان، پیوسته شکرگزار باشد و زبان به ستایش پروردگار بگشاید.
• این آیه ما را به تفکر در نعمتهای الهی دعوت میکند؛ تفکری که زمینهساز محبت خداوند در دل و افزایش ایمان و یقین میشود.
• ناسپاسی در برابر نعمتها، نه تنها سزاوار توبیخ الهی است، بلکه موجب زوال نعمتها و محرومیت از الطاف بیشتر خداوند میشود؛ پس شکرگزاری، رمز بقای نعمت و جلب رحمت است.
• خطاب به جن و انس نشان میدهد که همهی موجودات مکلف به شکرگزاریاند و هیچکس در برابر نعمتهای الهی معذور نیست؛ این امر حس مسئولیت و بندگی را در انسان تقویت میکند.
• تکرار این پرسش در سوره، یادآور این است که نعمتهای خداوند در هر لحظه و در هر حال جاری است و بنده باید همواره در حال شکر و سپاس باشد، نه آنکه تنها در سختیها به یاد خدا بیفتد.