سوره رحمن — آیه 71

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پس از برشمردن نعمتهای بیشمار خود در آیات پیشین (مانند آفرینش آسمانها، زمین، دریاها، میوهها، نعمتهای بهشتی و...)، با لحنی پرسشی و توبیخی به هر دو گروه جن و انس میفرماید: «پس کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید و تکذیب مینمایید؟» این استفهام، استفهامِ تقریری و توبیخی است؛ یعنی هیچیک از نعمتهای الهی قابل انکار نیست و عقل و وجدان سلیم، انسان را به اقرار و شکرگزاری فرا میخواند. این آیه در حقیقت، اتمام حجتی است بر تمامی جن و انس که با دیدن این همه نعمتهای ظاهری و باطنی، راهی جز اعتراف به فضل و رحمت پروردگار ندارند. تکرار این آیه در سوره رحمن (که حدود ۳۱ بار آمده) برای تأکید بر عظمت نعمتها و بیدار کردن وجدانهای غافل است.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای خداوند آنقدر گسترده و بیشمار است که انسان هرگز قادر به شمارش آنها نیست؛ بنابراین، شایسته است بنده در برابر این همه الطاف، پیوسته شکرگزار باشد و زبان به حمد و ثنا بگشاید.
• این آیه، انسان را به تفکر در نعمتهای الهی دعوت میکند؛ تفکری که موجب افزایش ایمان، محبت خدا و دوری از ناسپاسی و کفران میشود.
• خطاب به جن و انس نشان میدهد که همه موجودات مکلف، در برابر نعمتهای الهی مسئولند و باید از آنها در مسیر رضایت پروردگار استفاده کنند.
• تکذیب نعمتها، نه تنها انسان را از فیض الهی محروم میکند، بلکه زمینهساز عذاب و ناخشنودی پروردگار است؛ در حالی که اقرار به نعمتها و شکرگزاری، سبب فزونی نعمت و نزدیکی به رحمت بیکران خداوند میگردد.