سوره انعام — آیه 124

معانی کلمات:

• آیة: نشانه و معجزهای که دلالت بر صدق پیامبر کند.
• صَغار: خواری، ذلت و رسوایی.
• یَمکُرون: نیرنگ میزنند و حیله میکنند (در برابر حق و اهل آن).

تفسیر آیه:

هنگامی که نشانه و معجزهای روشن برای این مشرکانِ گردنکش میآمد که صداقت پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) را ثابت میکرد، بزرگان و سرانشان از روی تکبر و عناد میگفتند: «ما هرگز ایمان نمیآوریم، مگر اینکه به ما نیز همانند آنچه به پیامبران خدا داده شده، داده شود؛ یعنی نبوت و رسالت و معجزات خاص آنان به ما برسد.» آنان گمان میکردند که نبوت و رسالت، کالایی دنیوی است که به دلخواه و بر اساس سن یا ثروت به کسی داده میشود، نه موهبتی الهی که بر اساس علم و حکمت خداوند تعیین میگردد.

خداوند متعال در پاسخ به این سخن جاهلانه و متکبرانه میفرماید: «خداوند بهتر میداند که رسالت خود را کجا و نزد چه کسی قرار دهد.» یعنی خداوند حکیم، آگاه به باطن بندگان و شایستگیهای آنان است و تنها کسی را برای حمل رسالت و هدایت مردم برمیگزیند که از نظر علم، تقوا، اخلاص و توانایی، شایستهترین فرد باشد. نبوت، مقامی است که خداوند به هر کس نخواهد و صلاح نبیند، عطا نمیکند، هرچند آن شخص از نظر دنیوی بزرگ و ثروتمند باشد.

سپس خداوند آنان را تهدید کرده و میفرماید: «به زودی به کسانی که مرتکب گناه و جرم شدند (با تکذیب و استهزای پیامبران)، خواری و ذلتی از جانب خداوند خواهد رسید و عذابی سخت به خاطر نیرنگها و حیلههایی که در برابر حق و اهل آن به کار میبردند، دامنگیرشان خواهد شد.» این خواری و عذاب، هم در دنیا (با شکست و رسوایی) و هم در آخرت (با عذاب جهنم) محقق خواهد شد.

فواید و درسهای آیه:

1. علم و حکمت الهی: خداوند به همه چیز آگاه است و کارهای او بر اساس حکمت و مصلحت است. او رسالت را به شایستهترین افراد میسپارد، نه به کسانی که خودشان را شایسته میپندارند. این ما را به توکل بر خدا و رضایت به قضای او دعوت میکند.
2. ردّ تکبر و خودبرتربینی: این آیه به ما میآموزد که نباید به داشتههای دنیوی (مال، مقام، سن و نسب) مغرور شویم و خود را برتر از دیگران بدانیم. معیار برتری نزد خداوند، تقوا و شایستگی است، نه امور مادی.
3. عاقبت مکر و حیله: کسانی که علیه دین خدا و پیامبرانش نیرنگ میزنند، سرانجام به ذلت و خواری میرسند و نیرنگشان دامن خودشان را میگیرد. این هشداری است که هرگز در برابر حق، حیله و کید نکنیم و بدانیم که مکر بد، جز به صاحبش باز نمیگردد.
4. ایمان به غیب و تسلیم در برابر وحی: مؤمن واقعی کسی است که به محض روشن شدن حجت و آمدن نشانههای الهی، ایمان میآورد و منتظر معجزات خودخواسته و بر اساس میل خود نیست. ایمان، تسلیم شدن در برابر فرمان خداست، نه شرط گذاشتن برای او.
5. آرامش در برابر سختیها: این آیه به مؤمنان اطمینان میدهد که خداوند خودش از دینش دفاع میکند و سرانجامِ بد برای دشمنان حق است. پس نباید از مکر و دشمنی آنان نگران و غمگین شد.