سوره انعام — آیه 136

معانی کلمات:

• ذَرَأَ: آفرید، خلق کرد.
• الْحَرْثِ: کشتزارها و زراعتها.
• الْأَنْعَامِ: چهارپایان (مانند شتر، گاو و گوسفند).
• بِزَعْمِهِمْ: به گمان و ادعای دروغینشان.
• شُرَكَائِنَا: شریکهایی که برای خدا قرار داده بودند (بتها و معبودهای ساختگی).
• سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ: چه بد حکم و داوری میکنند.

تفسیر آیه:

مشرکان عرب در دوران جاهلیت، کار زشتی انجام میدادند؛ آنها از میان کشتزارها و چهارپایانی که خداوند آفریده بود، سهمی را برای خدا و سهمی را برای بتهای خود جدا میکردند. آنها به دروغ و از پیش خود میگفتند: «این سهم مخصوص خداست و آن سهم مخصوص شریکان ما (بتها)». اما در عمل، رفتارشان کاملاً ناعادلانه و برخلاف ادعایشان بود؛ زیرا اگر چیزی از سهم بتها به سهم خدا میافتاد، آن را برمیداشتند و به بتها میرساندند و میگفتند: «خدا بینیاز است و به این نیاز ندارد». اما اگر چیزی از سهم خدا به سهم بتها میافتاد، آن را به حال خود رها نمیکردند و به بتها میرساندند و میگفتند: «بتها به این نیازمندترند». همچنین سهم خدا را صرف میهمانان و فقرا میکردند، ولی سهم بتها را برای خادمان بتکدهها و مخارج بتها مصرف میکردند. این تقسیم ناعادلانه و احکام باطلشان، نشاندهنده جهل و گمراهی عمیق آنان بود. خداوند در پایان آیه، این رفتار را به شدت نکوهش میکند و میفرماید: «چه بد داوری و حکمی میکنند!» زیرا آنها با این کار، هم به خداوند نسبت نادانی و نیازمندی میدادند و هم بتهای بیجان را بر خداوند ترجیح میدادند.

فواید و درسهای آیه:

1. توحید خالص و پرهیز از هرگونه شرک: این آیه نشان میدهد که شرک، حتی در ظاهر و با نیتهای به ظاهر خوب (مانند تقسیم برای خدا)، ریشهای فاسد دارد و انسان را از مسیر حق دور میکند. مسلمان باید تمام عبادات و اموال خود را خالصانه برای خدا قرار دهد و هیچ شریکی برای او قائل نشود.
2. نکوهش بدعت و احکام ساختگی: مشرکان بدون هیچ دلیل شرعی، احکامی برای خود ساخته بودند و آنها را به خدا نسبت میدادند. این آیه به ما میآموزد که در دین، تنها باید از دستورات خدا و رسولش پیروی کنیم و از هرگونه بدعت و احکام بیاساس پرهیز کنیم.
3. عدالت و انصاف در تقسیم اموال: رفتار مشرکان نشان میدهد که انسان بدون ایمان و تقوا، حتی در تقسیم اموال نیز ظلم میکند. اسلام به ما میآموزد که در تمام امور، از جمله تقسیم اموال و حقوق دیگران، باید عادلانه رفتار کنیم و حق فقرا و نیازمندان را بپردازیم.
4. خداوند بینیاز است و بندگان به او نیازمندند: مشرکان گمان میکردند که خداوند به سهم خود نیاز دارد یا بینیاز است و میتوانند آن را به بتها بدهند. این آیه یادآور میشود که خداوند غنی و بینیاز است و تمام عبادات و قربانیها تنها برای تقرب به او و رضایت اوست، نه برای رفع نیاز او.
5. هشدار درباره عاقبت بدعتگذاران: پایان آیه با نکوهش شدید خداوند همراه است که نشان میدهد کسانی که در دین خدا بدعت میگذارند و احکام ناعادلانه صادر میکنند، در پیشگاه خداوند مورد خشم و نکوهش قرار میگیرند و باید از این رفتار توبه کنند.