سوره اعراف — آیه 37

معانی واژگان:

• افترى: دروغ بستن، به دروغ نسبت دادن.
• آیات: نشانهها و معجزات الهی، قرآن و دلایل روشن.
• ینالهم: به آنان میرسد.
• نصیبهم: بهره و سهم آنان.
• یتوفّونهم: جان آنان را میگیرند (قبض روح میکنند).
• ضلّوا عنّا: از ما گم شدند و ناپدید گردیدند (از نظر ما غایب شدند).

تفسیر آیه:

هیچ کسی ستمکارتر از کسی نیست که بر خدا دروغ ببندد، مثلاً برای او شریک قائل شود یا سخنی را که خدا نگفته به او نسبت دهد، یا آیات و نشانههای روشن او را که به سوی حق و هدایت دعوت میکنند، تکذیب کند. چنین افرادی در دنیا به هر آنچه که خداوند در لوح محفوظ برایشان مقدر کرده است — از خیر و شر، روزی و عمر — میرسند و این مهلت و فرصت به آنان داده میشود. اما هنگامی که فرشتگان مرگ (ملک الموت و اعوان او) برای قبض روحشان به سراغشان میآیند، با سرزنش و توبیخ به آنان میگویند: «کجا هستند آن معبودهایی که به جای خدا میپرستیدید؟ آنها را بخوانید تا شما را از این وضع نجات دهند!» آنان در پاسخ میگویند: «آنها از ما گم شدهاند و هیچ اثری از آنان نمیبینیم.» در آن لحظه، بر ضد خودشان شهادت میدهند و اعتراف میکنند که در دنیا کافر و منکر یگانگی خداوند بودهاند و این اعتراف در آن حال، حجت بر آنان است و هیچ سودی برایشان ندارد.

فواید و درسهای آیه:

1. شدیدترین ظلم، افترا به خدا و تکذیب آیات اوست: هیچ ستمی بالاتر از این نیست که انسان به خدا دروغ ببندد یا حقایق روشن او را انکار کند؛ زیرا این کار هم به خداوند ستم است و هم به خود انسان و جامعه.
2. مهلت الهی، فرصتی برای بازگشت است: رسیدن نصیب و بهره دنیوی به کافران، نشانه رضایت خدا نیست، بلکه مهلتی است تا شاید به سوی حق بازگردند. بنابراین نباید فریب امکانات و فرصتهای دنیوی را خورد.
3. آگاهی از لحظه مرگ: در لحظه جان دادن، پردهها کنار میرود و انسان حقیقت را میبیند، اما این دیدن و اعتراف، سودی به حال او ندارد. پس باید پیش از فرا رسیدن مرگ، به فکر توبه و اصلاح باشیم.
4. بیارزش بودن معبودهای دروغین: در سختترین لحظات، معبودهای غیر خدا هیچ کمکی به انسان نمیکنند و از او گم میشوند. این درس بزرگی است که تنها تکیهگاه واقعی، خداوند یکتاست.
5. اعتراف به گناه، حجت بر انسان است: هر چند کافران در آخرت به گناه خود اعتراف میکنند، اما این اعتراف نه تنها نجاتشان نمیدهد، بلکه بر علیه آنان گواهی میدهد. پس باید در دنیا با ایمان و عمل صالح، اعتراف به حق را تمرین کنیم.