سوره اعراف — آيت 37

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• اَفْتَرَىٰ: ڪوڙ ۽ ٺاهيل ڳالهه مڙهي ۽ گهڙي.
• نَصِيْبُهُمْ: سندن حصو ۽ مقرر ٿيل حصو.
• مِّنَ الْكِتَابِ: لکيل تقدير مان، يعني اللوح المحفوظ ۾ جيڪو لکيل آهي.
• يَتَوَفَّوْنَهُمْ: روحون قبض ڪن ٿا، مطلب موت ڏين ٿا.
• تَدْعُوْنَ: جن کي پوڄيندا هئا ۽ سڏيندا هئا.
• ضَلُّوْا عَنَّا: اسان کان گم ٿي ويا، غائب ٿي ويا.
• شَهِدُوْا عَلٰي اَنْفُسِهِمْ: پنهنجي ئي خلاف شاهدي ڏني ۽ اقرار ڪيو.

2) تفسير:

پوءِ ان کان وڌيڪ ظالم ڪير ٿي سگهي ٿو جيڪو الله تي ڪوڙ مڙهي، يعني سندس ذات ۾ شريڪ بڻائي يا اهڙي ڳالهه الله ڏانهن منسوب ڪري جيڪا هن نه چئي هئي، يا الله جون واضح ۽ هدايت ڏيندڙ آيتون ڪوڙيون ڄاڻي؟ اهڙا ماڻهو ئي آهن جن تائين سندن حصو پهچندو آهي، يعني اهو خير يا شر جيڪو اللوح المحفوظ ۾ سندن لاءِ لکيل آهي، اهو ضرور کين ملندو. ايستائين جو جڏهن اسان جا موڪليل ملائڪ، يعني ملڪ الموت ۽ سندس مددگار ملائڪ، سندن روحون قبض ڪرڻ لاءِ ايندا آهن، تڏهن کين طعني ۽ ملامت سان پڇندا ته ڪٿي آهن اهي معبود ۽ شريڪ جن کي الله کان سواءِ پوڄيندا هئا؟ هاڻي سڏيو کين، ڏسون ته ڇا اوهان کي بچائي سگهن ٿا؟ تڏهن مشرڪ چوندا ته اهي سڀ اسان کان گم ٿي ويا، اسان کي نظر ئي نه ٿا اچن، نه اسان کي سندن ڪا خبر آهي ۽ نه ڪا مدد. ۽ اهڙي وقت پاڻ ئي پنهنجي خلاف شاهدي ڏيندا ۽ اقرار ڪندا ته بيشڪ اسان دنيا ۾ ڪافر هئاسين، الله جي وحدانيت کي نه مڃيندا هئاسين ۽ سندس آيتون ڪوڙيون ڄاڻيندا هئاسين. پر اهو اقرار ان وقت ڪم نه ايندو، ڇو ته اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن موت اکين اڳيان اچي ويندو آهي ۽ توبه جو وقت گذري چڪو هوندو آهي.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تي ڪوڙ مڙهڻ ۽ سندس آيتون ڪوڙيون ڄاڻڻ سڀ کان وڏو ظلم آهي، ان کان بچڻ گهرجي.
• هر انسان لاءِ دنيا ۾ جيڪو حصو لکيل آهي، اهو ضرور ملندو، تنهنڪري الله جي تقدير تي ايمان رکڻ گهرجي.
• موت جو وقت يقيني آهي، ۽ ان وقت ڪو به معبود ۽ مددگار ڪم نه ايندو سواءِ الله جي.
• دنيا ۾ ئي توبه ڪرڻ ۽ الله ڏانهن موٽڻ گهرجي، ڇو ته موت کان پوءِ جو اقرار ۽ اعتراف ڪنهن ڪم نه ايندو.
• قرآن جون آيتون هدايت جو ذريعو آهن، انهن کي ڪوڙو نه ڄاڻڻ گهرجي ۽ انهن تي عمل ڪرڻ گهرجي.
• الله جي وحدانيت ۾ ڪنهن کي شريڪ نه ڪرڻ گهرجي، ڇو ته شرڪ سڀ کان وڏو گناهه آهي.