سوره اعراف — آیه 75

معانی کلمات:

• مَلَأ: اشراف و بزرگان قوم، رؤسا و متنفّذان.
• استکبروا: تکبّر ورزیدند و خود را بزرگ شمردند و از پذیرش حق سر باز زدند.
• استُضعفوا: ناتوان و ضعیف شمرده شدند؛ کسانی که مورد تحقیر و استهزای مستکبران قرار گرفتند.
• مُرسَل: فرستادهشده از جانب خداوند.
• مؤمنون: باور دارندگان، تصدیقکنندگان.

تفسیر آیه:

پس از آنکه حضرت صالح علیهالسلام معجزهی ناقه را به قوم ثمود ارائه کرد و آنان را به توحید و ایمان دعوت نمود، اشراف و سران متکبّر قوم که از روی گردنکشی و خودبرتربینی از ایمان آوردن سر باز زده بودند، رو به مؤمنان مستضعف کردند که عمدتاً از طبقات پایین جامعه بودند. آنان با لحنی آمیخته به تمسخر و استهزا پرسیدند: «آیا شما واقعاً باور کردهاید که صالح از جانب پروردگارش فرستاده شده است؟» این پرسش نه از سرِ حقیقتجویی، بلکه برای تحقیر و متزلزل کردن ایمان مؤمنان بود.

اما مؤمنانِ مستضعف، با قاطعیت و اطمینان کامل پاسخ دادند: «ما به آنچه او (صالح) با آن فرستاده شده است، ایمان داریم.» آنان نه تنها در ایمان خود تردید نکردند، بلکه با صراحت اعلام کردند که به تمام آنچه صالح از جانب خداوند آورده است — اعم از توحید، شریعت و معجزات — باور راسخ دارند و در این راه استوارند. این پاسخ، نشاندهندهی عمق ایمان و بصیرت آنان بود که بر خلاف ظاهر ضعیف و حقیرشان، دلهایی سرشار از یقین داشتند.

فواید و پیامهای آیه:

1. ایمان حقیقی به ظاهر و موقعیت اجتماعی وابسته نیست: مؤمنان مستضعف که در نگاه جامعه حقیر شمرده میشدند، در برابر مستکبران با صلابت ایستادند و نشان دادند که ارزش انسان به ایمان و یقین اوست، نه به ثروت و مقام.
2. مؤمن نباید از تمسخر و استهزای مخالفان هراس داشته باشد: پاسخ قاطع مؤمنان به مستکبران، الگویی است برای همهی مؤمنان که در برابر سخنان تحقیرآمیز دشمنان، با اعتماد به نفس و استواری از حق دفاع کنند.
3. ایمان، تصدیق قلبی و عمل به شریعت است: مؤمنان در پاسخ خود گفتند: «به آنچه فرستاده شده ایمان داریم» — یعنی ایمان تنها ادعای زبانی نیست، بلکه پذیرش کامل و تسلیم در برابر تمام دستورات الهی است.
4. سنّت الهی در امتحان بندگان: این آیه نشان میدهد که خداوند بندگانش را با سختیها و مخالفت مخالفان میآزماید تا صادقان از مدعیان جدا شوند و مؤمنان واقعی با پایداری خود، درجاتشان بالا رود.
5. عاقبت نیک برای صابران: هرچند در این آیه به عاقبت کار اشاره نشده، اما از سیاق داستان صالح علیهالسلام روشن است که سرانجام، مؤمنان رستگار شدند و مستکبران به عذاب الهی گرفتار آمدند — این خود تسلایی برای مؤمنان است که در برابر سختیها صبر پیشه کنند.