سوره اعراف — آيت 75

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• الْمَلَأُ: قوم جا وڏا ۽ سردار، اشراف ۽ رئيس.
• اسْتَكْبَرُوا: وڏائي ڪيائون، حق کان مٿي ٿي ويا.
• اسْتُضْعِفُوا: ڪمزور ڪيا ويا، هيٺاهون سمجهيا ويا.
• لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ: انهن مان جيڪي ايمان آندو هو.
• مُرْسَلٌ مِّن رَّبِّهِ: پنهنجي ربّ طرفان موڪليل رسول.
• إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ: بيشڪ اسين ان تي ايمان آڻيندڙ آهيون جيڪو کيس موڪليو ويو آهي.

2) آيت جي تفسير:

هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته قوم صالح جا وڏا ۽ سردار، جيڪي حضرت صالح عليه السلام تي ايمان آڻڻ کان وڏائيءَ سبب انڪار ڪري رهيا هئا، سي انهن غريب ۽ ڪمزور ماڻهن کي طعناً ۽ ٽوڪ طور چوڻ لڳا جيڪي انهن مان ايمان آڻي چڪا هئا: ڇا اوھين واقعي ڄاڻو ٿا ته صالح کي سندس ربّ طرفان موڪليو ويو آهي؟ يعني انهن جي مقصد ۾ شڪ ۽ شبهو پيدا ڪرڻ هو، ۽ اهو ظاهر ڪرڻ هو ته اوهان جهڙا هيٺاهون ۽ غريب ماڻهو ڪهڙي ڳالهه تي ايمان آڻي ويهندا آهيو.

پر انهن مظلوم ۽ ڪمزور مؤمنن وڏي ثابت قدميءَ ۽ يقين سان جواب ڏنو ته بيشڪ اسين انهن سڀني حڪمن ۽ تعليمات تي، جيڪي صالح عليه السلام کي ڏنيون ويون آهن، پوريءَ طرح ايمان آڻيندڙ آهيون، اسان کي ان ۾ ڪو به شڪ ۽ شبهو ناهي، ۽ اسين ان جي پيروي ڪرڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ لاءِ تيار آهيون.

هن ۾ هڪ وڏو سبق آهي ته دنيا جي وڏائي ۽ مال ۽ دولت حق کي قبول ڪرڻ کان روڪي ٿي، جڏهن ته غريبي ۽ ڪمزوري ايمان کي قبول ڪرڻ ۾ رڪاوٽ ناهي بڻجندي. ايمان جو دارومدار دل جي صفائي ۽ حق جي قبوليت تي آهي، نه دنياوي مرتبي ۽ حيثيت تي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• حق جي قبوليت ۾ عاجزي ئي ڪاميابي آهي: جيڪي ماڻهو وڏائي ۽ اناڻيت ڇڏي حق کي قبول ڪن ٿا، اهي ئي الله وٽ مقبول ٿين ٿا.
• غريب ۽ ڪمزور به الله جا پيارا بندا آهن: دنيا ۾ ڪمزور ۽ هيٺاهون سمجهيا وڃن ٿا، پر الله وٽ انهن جو ايمان ۽ يقين وڏي حيثيت رکي ٿو.
• ايمان ۾ ثابت قدمي ضروري آهي: وڏن ۽ سردارن جي طعني ۽ مذاق جي باوجود مؤمنن پنهنجي ايمان تي قائم رهيا، اسان به اهڙي ئي ثابت قدمي اختيار ڪرڻ گهرجي.
• شڪ ۽ شبهو شيطان جو هٿيار آهي: ڪافر ۽ منافق هميشه شڪ ۽ شبهو پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن، اسان کي انهن کان بچڻ گهرجي ۽ پنهنجي ايمان کي مضبوط رکڻ گهرجي.
• اسلام ۾ سڀني لاءِ برابري آهي: امير ۽ غريب، وڏو ۽ ننڍو، سڀ الله جي نظر ۾ برابر آهن، سڀ کان وڌيڪ عزت وارو اهو آهي جيڪو الله کان ڊڄي ٿو.
• قرآن ۾ هر دور جي ماڻهن لاءِ هدايت آهي: هي واقعو اسان کي سيکاريندو آهي ته ڪيئن حق جي راهه تي قائم رهڻو آهي، چاهي دنيا جا وڏا ۽ طاقتور ماڻهو اسان کي ڪيترو به روڪڻ جي ڪوشش ڪن.