سوره نوح — آیه 24

معانی کلمات:

• أَضَلُّوا: گمراه کردند (یعنی بت‌ها یا رهبران گمراه، بسیاری را گمراه کردند).
• الظَّالِمِینَ: ستمگران (کسانی که با کفر و عناد به خود ستم کردند).
• ضَلَالًا: گمراهی، دوری از حق.

تفسیر آیه:

حضرت نوح علیه السلام پس از آنکه سالیان دراز قوم خود را به توحید دعوت کرد و آنان جز سرکشی و تکذیب پاسخی ندادند، به درگاه پروردگار شکایت برد و عرضه داشت: پروردگارا! این بت‌ها و معبودان دروغین که رهبران گمراه برای مردم ساخته‌اند، بسیاری از بندگان تو را گمراه کردند؛ زیرا مردم نادان و ضعیف‌ایمان به جای پیروی از پیامبران، از سران کفر و ضلالت اطاعت نمودند و به عبادت این بت‌ها روی آوردند. این معبودان باطل نه تنها کسی را به حق هدایت نمی‌کنند، بلکه وسیله‌ای برای فریب و گمراهی توده‌های بی‌خبر شدند.

سپس نوح علیه السلام با قلبی سرشار از اندوه و ناامیدی از ایمان آنان، دعا کرد: پروردگارا! بر این ستمگران که با اصرار بر کفر و طغیان، بر خود ستم روا داشتند، چیزی جز گمراهی و دوری از حق میفزای. این دعا نه از روی کینه و دشمنی شخصی، بلکه از آن رو بود که خداوند به نوح وحی کرده بود که دیگر هیچ‌یک از این قوم ایمان نخواهند آورد؛ بنابراین او با این دعا، خواستار قطع رحمت الهی از آنان و نزول عذاب بر ایشان شد. به دنبال همین دعا بود که خداوند طوفان را بر آنان فرستاد و همگی را غرق کرد و پس از آن، آنان را وارد آتشی سوزان نمود و هیچ یاوری برایشان یافت نشد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. خطر پیروی کورکورانه از رهبران گمراه: این آیه هشدار می‌دهد که انسان نباید بدون بصیرت و اندیشه، از سران و بزرگان خود پیروی کند؛ زیرا بسیاری از مردم تنها به سبب تقلید از رهبران فاسد، از راه حق منحرف شدند و به عذاب الهی گرفتار آمدند.
2. نقش بت‌سازی و خرافه‌پرستی در گمراهی جوامع: آیه نشان می‌دهد که شیطان با وسوسه‌های خود، بت‌ها و نمادهای دروغین را در میان مردم رواج می‌دهد تا آنان را از عبادت خدای یگانه بازدارد. مؤمن باید هوشیار باشد و هیچ‌چیز را شریک خدا قرار ندهد.
3. ناامیدی از اصلاح کسانی که بر کفر اصرار دارند: وقتی انسان تمام تلاش خود را برای هدایت دیگران به کار برد و آنان همچنان بر گمراهی پافشاری کنند، دیگر وظیفه‌ای جز اعلام بیزاری و واگذاشتن کار آنان به خدا ندارد. دعای نوح علیه السلام نشان می‌دهد که پیامبران نیز پس از اتمام حجت، برای قوم لجوج طلب عذاب می‌کنند.
4. عاقبت ستمگران: کسانی که به خود و دیگران ستم می‌کنند، سرانجام جز خسران و عذاب الهی بهره‌ای نخواهند برد؛ همان‌گونه که قوم نوح با وجود قدرت و ثروت فراوان، با طوفان نابود شدند و هیچ‌کس نتوانست آنان را یاری کند.
5. اهمیت توحید و پرهیز از شرک: این آیه به زیبایی نشان می‌دهد که شرک و بت‌پرستی ریشه تمام گمراهی‌هاست و تنها راه نجات، چنگ زدن به ریسمان توحید و پیروی از پیامبران الهی است.