سوره مزمل — آیه 2

معانی کلمات:

• قُمِ: برخیز و به پا خیز.
• اللَّیْلَ: شب را (برای عبادت).
• إِلَّا قَلِیلًا: مگر اندکی (که استثنا شده است).

تفسیر آیه:

ای پیامبر که خود را با جامه پوشاندهای! برای عبادت و نماز، در دل شب برخیز، اما نه تمام شب را؛ بلکه اندکی از شب را استثنا کن و آن را برای استراحت خود قرار ده. این فرمان در آغازِ دعوت اسلامی، نماز شب را بهصورت واجب بر پیامبر و امت او مقرر کرد تا آنان را برای حمل رسالت سنگین و مقابله با سختیهای دعوت، آماده و نیرومند سازد. منظور از قیام شب، ایستادن در نماز و عبادت است، و استثنای «قلیلاً» نشان میدهد که خداوند بندگانش را به تکلیفی فراتر از طاقتشان مکلف نمیسازد و اجازه داده است تا اندکی از شب را برای تجدید قوا و استراحت، فارغ از عبادت باشند. این آیه مقدمهای است برای تعیین دقیقتر مقدار شب که در آیات بعد بیان میشود.

فواید و پیامهای آیه:

• نماز شب و عبادت در دل شب، نشانه عشق و بندگی خالصانه است و روح انسان را صیقل میدهد و او را به خدا نزدیک میسازد.
• خداوند با این که عبادت شب را امر کرده، اما با استثنای اندکی از شب، رحمت و لطف خود را نسبت به بندگانش نشان داده و آنان را به آسانی و عدم مشقت دعوت کرده است.
• قیام شب، بهترین فرصت برای خلوت با خدا، تلاوت قرآن و تفکر در آیات الهی است که انسان را در مسیر هدایت و تقوا استوار میگرداند.
• این آیه به مسلمانان میآموزد که برای موفقیت در هر کار بزرگ، باید شبزندهداری، تلاش و پشتکار داشت و از آرامش و راحتی مفرط پرهیز کرد.