Inson surasi — Oyat 1

Kalimalarning ma'nolari:

• Hal ato: "Haqiqatan o'tdi", "o'tmishda bo'ldi" degan ma'noni bildiradi.
• Inson: Bu yerda Odam alayhissalom nazarda tutilgan.
• Hinun minad-dahr: Zamonning uzoq bir davri, vaqt oralig'i.
• Shay'an mazkuran: Eslab o'tiladigan, tilga olinadigan, nomi ma'lum bo'lgan narsa.

Tafsir:

Haqiqatan ham, inson (Odam alayhissalom) yaratilishidan oldin, uzoq zamonlar o'tgan. U o'sha paytda yo'q edi, hech qanday nomi, izi va asari bo'lmagan. Uni hech kim eslamagan, u zikr qilinmagan, tanilmas edi. Bu hol, uning ruhiga jon kirgizilishidan va yaratilishidan ancha oldin bo'lgan. Bu bilan Alloh taolo insonning ojizligini va zaifligini, uning yo'qlikdan borlikka kelganini va bu jarayonda Allohning qudrati va irodasi hal qiluvchi ekanini bayon qilmoqda. Inson o'z-o'zidan paydo bo'lmagan, balki uni Alloh yaratgan va unga shakl-u siymo bergan.

Foydalar:

• Ushbu oyat insonga o'zining asl kelib chiqishini eslatadi: u yo'qlikdan borlikka keltirilgan. Bu esa kishini kamtarlikka va Allohning buyukligiga iqror bo'lishga chorlaydi.
• Insonning yaratilishi Allohning cheksiz qudratining namunasidir. Yo'qdan bor qilish faqat Allohga xos ishdir. Bu haqiqat inson qalbida Allohga bo'lgan muhabbat va ehtiromni oshiradi.
• Zamon o'tishi bilan insonning dunyodagi hayoti ham cheklanganligini anglab, u o'z hayotini ma'no-mazmun bilan boyitishga, Allohga ibodat va yaxshi amallar bilan o'tkazishga harakat qilishi kerak.
• Bu oyat insonni takabburlikdan qaytaradi, chunki u o'zining zaif va ojiz ekanini, bir paytlar hech narsa emasligini eslaydi.