Inson surasi — Oyat 2

Kalimalarning ma'nolari:

• Nutfat – suv, ya'ni erkak va ayolning suvi.
• Amshoj – aralashgan, qorishgan narsa. Bu yerda erkak va ayol suvlarining aralashmasi nazarda tutilgan.
• Nabtalihi – uni sinovdan o'tkazamiz, imtihon qilamiz.
• Samī'an basīran – eshituvchi va ko'ruvchi qilib yaratdik.

Tafsir:

Alloh taolo insonni aslida oddiy bir tomchi suvdan – erkak va ayol suvlarining aralashmasidan yaratganini bayon qilmoqda. Bu aralashma turli xil unsurlardan tarkib topgan bo'lib, undan insonning vujudga kelishi Allohning qudratining buyukligini ko'rsatadi. Alloh insonni yaratishdan maqsad – uni sinovdan o'tkazishdir. Ya'ni, inson bu dunyoda yashab, Allohning amr va qaytaqlariga bo'ysunib, iymon va taqvo yo'lida yurishi bilan imtihon qilinadi. Shu sababli Alloh unga eshitish va ko'rish qobiliyatini berdi. Chunki inson eshitish orqali Allohning oyatlarini, payg'ambarlarning da'vatlarini eshitadi, ko'rish orqali esa Allohning yaratgan mo''jizalarini, osmonu zaminning yaratilishidagi hikmatlarni kuzatadi va shu orqali Haq yo'lini topadi. So'ngra Alloh unga hidoyat va zalolat yo'llarini bayon qildi, ya'ni yaxshilik va yomonlikni, to'g'ri yo'l va adashgan yo'lni ko'rsatdi. Endi inson o'z ixtiyori bilan yo xudojo'y va shukr qiluvchi bo'ladi, yo kofir va noshukr bo'ladi.

Foydalar:

1. Insonning asl kelib chiqishi oddiy bir tomchi suv ekanligini bilish, kibr-u havoni yo'qotadi va insonni kamtarlikka chorlaydi. Kimki o'z kelib chiqishini o'ylab ko'rsa, hech qachon takabbur bo'lmaydi.
2. Insonning yaratilishidagi asosiy hikmat – sinov va imtihondir. Bu dunyo oxiratga tayyorgarlik ko'rish maskani ekanini anglab, har bir ishda Allohning roziligini izlashga undaydi.
3. Eshitish va ko'rish qobiliyati – Allohning ulkan ne'matidir. Bu ne'matlardan to'g'ri foydalanish, ya'ni quloq bilan Qur'on va yaxshi so'zlarni eshitish, ko'z bilan Allohning oyatlarini va go'zal yaratiqlarini kuzatish insonni iymonga yaqinlashtiradi.
4. Alloh insonni majburlab emas, balki ixtiyor berib, yo'lini ko'rsatib qo'ygan. Bu esa insonning tanlovi qadrli ekanini va u o'z amallari uchun mas'ul ekanini bildiradi. Shu sababli har bir inson o'z hayotini Allohning roziligi yo'lida sarflashga intilishi kerak.