سوره انفال — آيت 49

1) ڪلمات جي معنيٰ:

* الْمُنَافِقُونَ: اهي ماڻهو جي ظاهري طور مسلمان آهن پر دل ۾ ڪفر لڪايو ويٺا آهن.

* مَرَضٌ: بيماري. هتي مراد دل جي بيماري آهي، يعني شڪ، نفاق ۽ ايمان جي ڪمزوري.

* غَرَّ: دوکو ڏنو، ڌوڪي ۾ وڌو، يا بيوقوف بڻايو.

* يَتَوَكَّلْ: ڀروسو ڪري، ڪاروبار سپرد ڪري ۽ اعتماد رکي.

* عَزِيزٌ: غالب، زبردست، جنهن کي ڪو به مغلوب نه ڪري سگهي.

* حَكِيمٌ: حڪمت وارو، سڀ ڪم حڪمت ۽ مصلحت سان ڪندڙ.

2) تفسير:

ياد ڪريو اهو وقت، جڏهن منافقن ۽ اهي ماڻهو جن جي دلين ۾ (شڪ ۽ نفاق جي) بيماري هئي، اهي چوڻ لڳا ته: ”هنن مسلمانن کي سندن دين دوکو ڏنو آهي ۽ ڌوڪي ۾ وڌو آهي.“ اهي اهو ڏسي چوڻ لڳا ته مسلمانن جو تعداد گهٽ آهي ۽ دشمنن جو لشڪر تمام گهڻو آهي، تنهنڪري اهي مسلمان پنهنجي دين جي ڀروسي ۾ غلطي تي آهن ۽ کين شڪست ضرور ملندي. پر حقيقت ۾ اهي بيوقوف اهو نه سمجهي سگهيا ته جيڪو شخص پنهنجو سڀ ڪجهه الله تي ڀاڙي ٿو ۽ ان جي وعدي تي يقين رکي ٿو، ته الله تعاليٰ کيس هرگز رسوا نه ڪندو ۽ نه ئي ڪڏهن اڪيلو ڇڏيندو. ڇو ته الله تعاليٰ کي ڪو به مغلوب ڪري نٿو سگهي، اهو سڀني تي غالب آهي ۽ پنهنجي پناهه وٽ آيل کي ذليل نه ٿيڻ ڏيندو. اهو پنهنجي سڀني ڪمن ۾ حڪمت وارو آهي، تنهنڪري اهو ئي بهتر ڄاڻي ٿو ته ڪنهن کي ڪهڙي وقت ۾ مدد ۽ نصرت جي ضرورت آهي.

3) فائدا ۽ سبق:

* الله تي ڀروسو (توڪل) ئي ڪاميابي جي ڪنجي آهي: ظاهري سببن جي گهٽتائي يا دشمن جي وڌيڪ طاقت کي ڏسي دل نه ويهارڻ گهرجي، ڇو ته جيڪو الله تي ڀاڙي ٿو، الله سندس مدد لاءِ ڪافي آهي.

* دين تي قائم رهڻ ۾ ئي عزت آهي: منافقن ۽ ڪمزور ايمان وارن جو اها چوڻ ته ”دين دوکو ڏنو“ هڪ اهڙي سوچ آهي جنهن کان بچڻ گهرجي. مسلمان کي هميشه پنهنجي دين تي فخر ۽ ان تي يقين رکڻ گهرجي.

* الله جي صفتن تي غور ڪرڻ: الله جو ”عزيز“ (غالب) ۽ ”حڪيم“ (حڪمت وارو) هجڻ اسان کي سيکاريندو آهي ته جيڪڏهن اسان ان تي ڀاڙيون ته اسان کي ڪو به نقصان نه پهچائي سگهندو، ۽ ان جون سڀئي فيصلا اسان جي ڀلي لاءِ هوندا آهن.

* اسلام ۾ ڀروسو ۽ عمل گڏ آهن: صرف دين تي فخر ڪرڻ ڪافي ناهي، پر ان سان گڏ الله تي سچو ڀروسو ۽ ان جي وعدن تي يقين ضروري آهي، ته جيئن مشڪلاتن جي وقت ۾ به اسان جو ايمان نه لڏي.