سوره انفال — آیه 68

معانی کلمات:

• لَوْلا: اگر نبود، چرا که نبود.
• کِتَابٌ مِنَ اللهِ سَبَقَ: حکم و قضای پیشین الهی که در لوح محفوظ ثبت شده است.
• لَمَسَّکُمْ: به شما میرسید، شما را فرا میگرفت.
• فِیمَا أَخَذْتُمْ: در آنچه گرفتید (از غنیمت و فدیه اسیران).
• عَذَابٌ عَظِیمٌ: کیفر بزرگ و سختی.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) که در جنگ بدر اسیرانی را گرفتند و از آنان فدیه (باج) گرفتند، گوشزد میکند که اگر حکم و قضای پیشین الهی نبود که بر اساس آن، خطای مؤمنان را در مواردی که اجتهاد کردهاند و هنوز وحی نازل نشده، مورد مؤاخذه قرار ندهد و نیز اگر مشیت الهی بر این تعلق نگرفته بود که غنیمت و فدیه اسیران را برای این امت حلال گرداند، قطعاً به خاطر آنچه از غنیمت و فدیه گرفته بودید، عذابی بزرگ و سخت به شما میرسید. به عبارت دیگر، این عمل شما پیش از نزول حکم شرعی، خطا و ناروا بود، اما لطف و رحمت الهی و قضای پیشین او که بر بخشش و آسانگیری نسبت به این امت رقم خورده بود، شامل حال شما شد و این عذاب را از شما دور کرد.

فواید و پیامهای آیه:

1. رحمت گسترده الهی: این آیه نشان میدهد که خداوند با بندگان مؤمن خود بسیار مهربان است و خطاهای آنان را که از روی اجتهاد و بدون علم به حکم شرعی انجام میدهند، با لطف خود میبخشد و عذاب را از آنان دور میکند.
2. اهمیت توبه و استغفار: هرچند عمل صحابه در گرفتن فدیه پیش از نزول حکم، خطا بود، اما خداوند با فضل خود آنان را بخشید. این درس بزرگی است که انسان پس از هر خطایی به درگاه الهی بازگردد و از او طلب آمرزش کند.
3. حکمت تشریع تدریجی: این آیه نشان میدهد که احکام الهی به تدریج و متناسب با شرایط نازل میشدند تا امت اسلامی آمادگی پذیرش آنها را پیدا کند و این خود از رحمتهای الهی است.
4. پرهیز از شتابزدگی در امور: مؤمن باید در کارهای خود منتظر فرمان و حکم الهی باشد و پیش از روشن شدن تکلیف، دست به اقدام نزند تا گرفتار عذاب و پشیمانی نشود.
5. قضا و قدر الهی: این آیه یادآور میشود که قضای الهی بر اساس علم و حکمت اوست و گاهی لطف پنهان خداوند، خطاهای بندگانش را میپوشاند و آنان را مشمول رحمت خود میسازد.