سوره انفال — آيت 68

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

* لَوْلَا: جيڪڏهن نه هجي ها.

* كِتَابٌ مِّنَ اللَّهِ: الله جي طرفان هڪ لکت (يعني اڳي ئي لکيل فيصلو ۽ حڪم).

* سَبَقَ: اڳي گذري چڪو (يعني اڳي ئي مقرر ٿيل).

* لَمَسَّكُمْ: ضرور پهچي ها / لڳي ها.

* فِيمَا أَخَذْتُمْ: ان شيءِ جي ڪري جيڪا اوھان ورتي (يعني قيدين کان فديو وٺڻ).

* عَذَابٌ عَظِيمٌ: وڏو عذاب.

2) تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ ۽ صحابه ڪرام رضی الله عنهم کي بدر جي جنگ ۾ قيدين کان فديو وٺڻ تي ٿورو نصيحت آميز انداز ۾ ٻڌائي ٿو ته جيڪڏهن الله جي طرفان اڳي ئي اهو فيصلو ۽ حڪم نه لکيو ويو هجي ها ته غنيمت جو مال ۽ قيدين کان فديو وٺڻ اوھان لاءِ حلال ۽ جائز آهي، ته اوھان کي ان ڪم تي ضرور وڏو عذاب پهچي ها، ڇاڪاڻ ته اوھان اهو ڪم الله جي اجازت ۽ حڪم اچڻ کان اڳ ڪيو هو. پر الله تعاليٰ پنهنجي رحمت ۽ حڪمت سان اهو معاملو اڳي ئي طئي ڪري ڇڏيو هو ته هن امت لاءِ غنيمت ۽ فديو حلال هوندو، ان ڪري اوھان کي عذاب نه پهتو. هي آيت ٻڌائي ٿي ته الله جي اڳئين فيصلي ۽ تقدير ئي اوھان کي بچايو، نه ته ان ڪم جي ڪري سخت سزا ملڻي هئي.

3) فائدا ۽ سبق:

* الله تعاليٰ پنهنجي بندن تي تمام مهربان ۽ رحيم آهي، هو انهن جي معمولي چوڪن کي معاف ڪري ٿو ۽ انهن کي سزا ڏيڻ ۾ جلد نه ٿو ڪري.

* الله جي اڳئين تقدير ۽ فيصلي تي ايمان رکڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهو ئي بندن کي مشڪلاتن ۾ بچائي ٿو.

* اسلام ۾ غنيمت ۽ فديو وٺڻ جهڙا ڪم به الله جي حڪم ۽ اجازت سان ئي جائز ٿين ٿا، ان ڪري هر ڪم ۾ الله جي حڪم جو انتظار ۽ پابندي ضروري آهي.

* هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته الله تعاليٰ پنهنجي امت لاءِ آساني ۽ رعايت چاهي ٿو، ۽ ان جي شريعت ۾ حڪمت ۽ رحمت ڀريل آهي.

* قرآن مجيد ۾ اهڙا واقعا بيان ٿيل آهن جيڪي اسان کي الله جي حڪمت، رحمت ۽ انصاف جي ياد ڏياريندا آهن، ۽ اسان کي اسلام سان محبت ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي ترغيب ڏيندا آهن.