سوره توبہ — آيت 46

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• الْخُرُوجَ: نڪرڻ، يعني جهاد لاءِ گهر کان ٻاهر نڪرڻ.
• عُدَّةً: تياري، سامان ۽ هٿيار وغيره.
• انبِعَاثَهُمْ: سندن اٿڻ ۽ روانو ٿيڻ.
• فَثَبَّطَهُمْ: کين سست ڪيائين، يعني کين جهاد کان روڪي ڇڏيائين.
• الْقَاعِدِينَ: ويٺل ماڻهو، يعني بيمار، ضعيف، عورتون ۽ ٻار وغيره.

2) آيت جي تفسير:

منافقن جو دعويٰ هو ته اهي به رسول الله ﷺ سان گڏ جهاد لاءِ نڪرندا، پر الله تعاليٰ ٻڌايو ته جيڪڏهن اهي واقعي سچا هجن ها ۽ جهاد جو ارادو رکن ها، ته ضرور ان لاءِ مڪمل تياري ڪن ها، سامان ۽ سواري تيار ڪن ها. پر حقيقت اها هئي ته سندن دلين ۾ جهاد جو ڪو ارادو ئي نه هو، ان ڪري الله تعاليٰ کين جهاد لاءِ نڪرڻ ناپسند ڪيو ۽ کين سست ڪري ڇڏيو، جيئن اهي پنهنجن گهرن ۾ ويهي رهيا. انهن کي چيو ويو ته توهان به انهن ماڻهن سان گڏ ويهو جيڪي معذور آهن، جهڙوڪ بيمار، ضعيف، عورتون ۽ ٻار. يعني اهي جهاد کان پوئتي رهجي ويا ۽ انهن کي جهاد ۾ شريڪ ٿيڻ جي توفيق نه ملي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ جو فيصلو ۽ حڪمت هر شيءِ تي غالب آهي، جنهن کي هو چاهي ٿو ان کي توفيق ڏئي ٿو ۽ جنهن کي چاهي ٿو ان کي روڪي ٿو.
• جهاد ۽ نيڪ عملن لاءِ نيت جو صاف هجڻ ضروري آهي، رڳو زبان جو دعويٰ ڪافي ناهي.
• الله تعاليٰ کي منافقن جا اهڙا عمل ناپسند هئا، جيڪي رياڪاري ۽ دوکي تي ٻڌل هئا.
• معذور ماڻهن لاءِ جهاد ۾ نه وڃڻ ۾ ڪو گناهه ناهي، پر اهي به نيڪ نيت سان گهر ۾ رهي سگهن ٿا.
• الله تعاليٰ جي رضا ۽ توفيق ئي سڀ کان وڏي نعمت آهي، جنهن کان محروم ٿيڻ انسان لاءِ وڏو نقصان آهي.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ منافقن جا حقيقي روپ ۽ سندن اندروني حالتون بيان ڪري ٿو، ته جيئن مومن انهن کان بچي سگهن ۽ سندن فريب ۾ نه اچن.