Аль-Аляк сүресі — Аят 9

1. Сөздердің мағынасы:

• أَرَأَيْتَ (әра'айта): «Көрдің бе?», «Білесің бе?» — таңырқау мен назар аударуды білдіретін сұрақ.
• الَّذِي (әл-ләзи): «Сол адам», «ол» — белгілі бір тұлғаны меңзейтін сілтеу есімдігі.
• يَنْهَىٰ (йәнһа): «Тыйым салады», «тыйып қояды» — бір істен қайтаруды білдіретін етістік.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аятта Алла Тағала Пайғамбарымызға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) қарата: «Көрдің бе, ойлап көрші, сол тыйым салушы адамның ісі қандай таңғаларлық!» — деп, адам баласының шектен шыққан қылығын назарға ұсынады. Бұл жерде сөз Абу Жаһил туралы болып отыр. Ол Алланың құлы Мұхаммед (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Раббысына құлшылық етіп, намаз оқыған кезде оған тыйым салып, кедергі жасаған. Бұл — иман мен құлшылыққа қарсы тұрған надандықтың, тәкаппарлықтың және әділетсіздіктің айқын көрінісі. Аят адамды ойлануға шақырады: егер намаз оқып жатқан адам тура жолда болса, яғни Алланың әмірін орындап, Раббысына құлшылық етіп жатса, оны тыйып, кедергі жасаудың қандай негізі болуы мүмкін? Немесе егер ол адам басқаларды тақуалыққа, жақсылыққа шақырып жатса, оны тыйып, кедергі жасау қандай әділетсіздік? Осылайша, аят адамды ойлануға, ақиқатты түсінуге шақырады және тыйым салушының ісінің негізсіздігін, әділетсіздігін ашып көрсетеді. Бұл — адамдарды Аллаға құлшылық етуден, жақсылыққа ұмтылудан қайтаратын кез келген әрекетке қарсы ескерту.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Құлшылыққа кедергі жасау — үлкен әділетсіздік: Бұл аят намаз оқып, Аллаға құлшылық етіп жатқан адамға кедергі жасаудың қаншалықты ауыр күнә екенін көрсетеді. Ислам діні адамды Аллаға жақындататын істерге шақырады, ал кедергі жасау — надандық пен тәкаппарлықтың белгісі.
• Ақиқатқа ойлануға шақыру: Аят «Көрдің бе?» деп басталуы арқылы адамды ойлануға, ақылға салуға шақырады. Бұл — Исламның ақыл мен ойлауға үлкен мән беретінін көрсетеді.
• Ислам — әділет пен жақсылық діні: Ислам адамды жақсылыққа, тақуалыққа, Аллаға құлшылыққа шақырады. Бұл аят арқылы Исламның әділеттілікке, жақсылыққа негізделгенін, ал оған қарсы тұрғандардың әділетсіздік пен надандықта екенін көреміз.
• Сабыр мен табандылық: Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) осындай қарсылықтарға қарамастан, Аллаға құлшылық етуден тайынбады. Бұл — иман жолындағы сабыр мен табандылықтың үлгісі.
• Алла әділетті: Аяттың жалғасында Алла Тағала тыйым салушыны әділетті түрде жазалайтынын ескертеді. Бұл — Алланың әділеттілігіне сенуді және жақсылық пен жамандықтың ақыры бар екенін түсінуді үйретеді.

Осылайша, бұл аят адамды Аллаға құлшылық етуге, жақсылыққа ұмтылуға, әділетті болуға және ақиқатты ойлануға шақырады. Ислам — адамды қараңғылықтан жарыққа, надандықтан білімге, әділетсіздіктен әділетке шақыратын дін.