سوره یوسف — آيت 44

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• أَضْغَاثُ: اهي مونجهارا ۽ پريشان ڪندڙ خواب، جن جي ڪا حقيقت نه هجي. هي لفظ ”ضِغْث“ جي جمع آهي، جنهن جي معنيٰ آهي گاهه جي ٻوري يا بنڊل، يعني اهڙا خواب جيڪي هڪ ٻئي سان گڏجي مونجهارو بڻجي ويا هجن.
• أَحْلَامٍ: ”حُلْم“ جي جمع آهي، يعني خواب، خاص ڪري اهي خواب جيڪي حقيقت نه رکن ۽ رڳو خيالي هجن.
• تَأْوِيلِ: تعبير، يعني خواب جي حقيقي معنيٰ ۽ مطلب بيان ڪرڻ.
• عَالِمِينَ: ڄاڻندڙ، سڃاڻندڙ.

2) آيت جي تفسير:

فرعون جي درٻار ۾ موجود ماڻهن، جڏهن فرعون کين پنهنجو خواب ٻڌايو، تڏهن اهي چوڻ لڳا ته هي خواب ڪو حقيقي خواب ناهي، بلڪه مونجهارا ۽ پريشان ڪندڙ خيال آهن، جن جو ڪو حقيقي مطلب ۽ تعبير ناهي. اسان اهڙن مونجهارن خوابن جي تعبير ڄاڻڻ وارا ناهيون. يعني انهن پنهنجي بيوسي ۽ اڻ ڄاڻائي جو اظهار ڪيو ۽ فرعون کي اهو ٻڌايو ته هن خواب جو ڪو به صحيح مطلب ڪڍڻ اسان جي وس جي ڳالهه ناهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ قرآن مجيد ۾ اهڙن واقعن بيان ڪري ٿو، جن مان انسان کي اهو سبق ملي ٿو ته دنيا جي وڏن ۽ طاقتور حڪمرانن به اهڙن موقعن تي بيوس ٿي ويا، جڏهن ته الله پنهنجي نبي يوسف عليہ السلام جهڙن صالح ٻانهن کي علم ۽ حڪمت سان نوازيو. اهو ڏيکاري ٿو ته حقيقي علم ۽ حڪمت الله جي طرفان ملندي آهي.
• قرآن مجيد ۾ خوابن جي تعبير جو ذڪر اسان کي سيکاري ٿو ته علم جي هر شعبي ۾ مهارت حاصل ڪرڻ ۽ الله تي ڀروسو رکڻ سان ئي ڪاميابي ملندي آهي.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته قرآن مجيد کي غور سان پڙهون ۽ ان ۾ بيان ڪيل واقعن مان نصيحت حاصل ڪريون، ڇاڪاڻ ته قرآن هر دور ۽ هر زماني لاءِ هدايت جو ذريعو آهي.
• ان سان گڏ اهو به سبق ملي ٿو ته جڏهن اسان کي ڪنهن ڳالهه جو علم نه هجي ته انڪار ۾ سچائي ۽ عاجزي اختيار ڪرڻ گهرجي، جيئن فرعون جي درٻارين چيو ته ”اسان کي ان جو علم ناهي.“ اهو اسلام جي ان عظيم اصول ڏانهن اشارو آهي ته علم جي ڳالهه ۾ ايمانداري ۽ انصاف ضروري آهي.