سوره یوسف — آیه 47

معانی واژگان:

• دَأَبًا: به معنای پیوسته و با جدیت و کوشش.
• فَذَرُوهُ: آن را رها کنید و نگهداری نمایید.
• سُنبُلِهِ: خوشههایش (به صورت جمع، یعنی خوشههای گندم).
• إِلَّا قَلِيلًا: مگر اندکی.

تفسیر آیه:

حضرت یوسف علیهالسلام در پاسخ به درخواست تعبیر خواب پادشاه، نخست تفسیر خواب را بیان کرد و سپس برای نجات مردم از قحطی آینده، برنامهای عملی و مدبرانه ارائه داد. ایشان فرمود: شما هفت سال پیاپی با جدیت و تلاش کامل کشت خواهید کرد و محصول فراوانی به دست خواهید آورد. اما در این هفت سال، نباید تمام محصول را مصرف کنید؛ بلکه آنچه را درو میکنید، در خوشههایش نگهداری کنید تا از آفت و فساد در امان بماند و برای سالهای خشکسالی ذخیره شود. تنها اندکی از آن را — به اندازه نیاز روزانه — برای خوردن جدا کنید و بقیه را برای سالهای قحطی حفظ نمایید. این تدبیر هوشمندانه نشان میدهد که یوسف علیهالسلام علاوه بر تعبیر خواب، راهکار عملی برای مقابله با بحران نیز ارائه داد و مردم را به آیندهنگری و برنامهریزی صحیح دعوت کرد.

فواید و پیامهای آیه:

1. مدیریت و برنامهریزی: این آیه به مسلمانان میآموزد که در زندگی خود، چه در امور مادی و چه معنوی، باید آیندهنگر باشند و برای روزهای سخت، ذخیره و برنامه داشته باشند. اسلام دین تدبیر و دوراندیشی است.
2. صبر و تلاش: تأکید بر کشت هفت سال پیاپی با جدیت، نشان میدهد که موفقیت نیازمند پشتکار و کوشش مداوم است و نعمتهای الهی با تلاش و همت به دست میآیند.
3. قناعت و میانهروی: دستور به مصرف تنها به اندازه نیاز (إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تَأْكُلُونَ) ما را به سادهزیستی و پرهیز از اسراف دعوت میکند؛ چرا که اسراف، نعمت را از بین میبرد و قناعت، برکت را افزایش میدهد.
4. اعتماد به خدا با استفاده از اسباب: یوسف علیهالسلام با وجود علم به اراده الهی، باز هم راهکار عملی ارائه داد. این میآموزد که ایمان واقعی، نهتنها با تلاش منافات ندارد، بلکه انسان مؤمن باید با توکل بر خدا، از تمام امکانات و تواناییهای خود برای حل مشکلات استفاده کند.
5. نقش دانش و حکمت در جامعه: این آیه نشان میدهد که علم و دانشِ انبیا و اولیای الهی، نه فقط برای عبادت، بلکه برای حل مشکلات اجتماعی و اقتصادی مردم نیز به کار میرود و این از رحمتهای الهی برای بشر است.