سوره رعد — آيت 14

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• دَعْوَةُ الْحَقِّ: سچي دعا، يعني الله جي واحد هجڻ جو اقرار ۽ کيس ئي پڪارڻ، جيڪا ”لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ“ آهي.
• يَدْعُونَ مِن دُونِهِ: اهي ٻيا معبود جن کي الله کان سواءِ پوڄيندا ۽ پڪاريندا آهن.
• لَا يَسْتَجِيبُونَ لَهُم بِشَيْءٍ: اهي سندن ڪنهن به دعا جو جواب نه ڏيندا آهن ۽ ڪا به حاجت پوري نه ڪندا آهن.
• كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاءِ: ان شخص وانگر آهي جيڪو پنهنجون ٻئي هٿيون پاڻي ڏانهن ڊگهيون ڪري ٿو.
• لِيَبْلُغَ فَاهُ: ته جيئن پاڻي سندس وات تائين پهچي ۽ هو پي سگهي.
• وَمَا هُوَ بِبَالِغِهِ: حالانڪه اهو پاڻي سندس وات تائين ڪڏهن به نه پهچندو.
• وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ: ۽ ڪافرن جي دعا ۽ پڪار رڳو گمراهي ۽ بيڪار محنت ۾ آهي.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته سچي ۽ حقيقي دعا رڳو انهيءَ لاءِ آهي. يعني عبادت، پڪار ۽ مدد جي طلب صرف الله تعاليٰ جو حق آهي، ڇاڪاڻ ته هو ئي حقيقي معبود آهي ۽ ”لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ“ جو اقرار ئي سچي دعا آهي. ان کان سواءِ ٻيا جن بت ۽ معبودن کي مشرڪ پڪاريندا آهن، اهي سندن ڪنهن به دعا جو جواب نه ڏيندا ۽ نه ئي سندن ڪا حاجت پوري ڪري سگهندا. انهن جي حالت انهيءَ اڃايل شخص جهڙي آهي جيڪو پاڻي کان پري ويهي پنهنجون ٻئي هٿيون پاڻي ڏانهن ڊگهيون ڪري ٿو ته جيئن پاڻي سندس وات تائين پهچي ۽ هو اڃ لاهي، پر اهو پاڻي سندس وات تائين ڪڏهن به نه پهچندو. اهڙي طرح اهي مشرڪ به پنهنجي ٺاهيل معبودن کي پڪاري پنهنجون حاجتون پوريون ڪرڻ چاهيندا آهن، پر اهي معبود کين ڪجهه به نه ڏيندا. ۽ ڪافرن جي انهن معبودن ڏانهن دعا ۽ پڪار رڳو گمراهي ۽ ضايع ٿيل محنت آهي، ڇاڪاڻ ته اهي معبود نه ڪا نفعو پهچائي سگهندا آهن ۽ نه ئي ڪا تڪليف دور ڪري سگهندا آهن.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• سچي دعا ۽ عبادت صرف الله تعاليٰ لاءِ خاص آهي، ان ۾ ڪنهن کي به شريڪ نه ڪرڻ گهرجي.
• الله کان سواءِ ٻين کي پڪارڻ ۽ انهن کان مدد گهرڻ بيڪار ۽ بيوقوفي آهي، ڇاڪاڻ ته اهي ڪنهن به قسم جي مدد نه ٿا ڪري سگهن.
• اهو شخص جيڪو غير الله کي پڪاري ٿو، ان جي مثال انهيءَ اڃايل شخص وانگر آهي جيڪو پاڻي کي پنهنجي وات تائين نه ٿو پهچائي سگهي، يعني سندس محنت ضايع ۽ بيڪار ٿي وڃي ٿي.
• اهو سبق ملي ٿو ته انسان کي هميشه صرف الله تعاليٰ تي ڀروسو ڪرڻ گهرجي ۽ کيس ئي پڪارڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هو ئي سڀني جو سنڌائيندڙ ۽ مدد ڪندڙ آهي.
• غير الله جي پوڄا ۽ پڪار انسان کي گمراهي ۽ نقصان ڏانهن وٺي وڃي ٿي، ان ڪري ان کان بچڻ گهرجي.
• اهو ايمان ۽ يقين پيدا ٿئي ٿو ته الله تعاليٰ ئي سڀني دعائن جو ٻڌندڙ ۽ جواب ڏيندڙ آهي، ان ڪري دل سان کيس ئي پڪارڻ گهرجي.