Nahl surasi — Oyat 115

Kalimalarning ma'nolari:

• الْمَيْتَةَ – so‘yilmasdan o‘lgan jonivor.
• الدَّمَ – so‘yilgan jonivordan oqib chiqadigan qon.
• لَحْمَ الْخِنزِيرِ – cho‘chqa go‘shti, uning barcha qismlari ham shu hukmga kiradi.
• مَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ – Allohdan boshqasining nomi aytilib so‘yilgan jonivor.
• اضْطُرَّ – majbur bo‘lmoq, o‘lim xavfi tufayli zarurat holatiga tushmoq.
• غَيْرَ بَاغٍ – o‘z ixtiyori bilan, zaruratsiz holda haromni talab qiluvchi emas.
• وَلَا عَادٍ – zarurat miqdoridan oshib ketuvchi, haddan oshuvchi emas.

Tafsir:

Alloh taolo sizlarga faqat to‘rt narsani harom qilganini bayon qilmoqda: birinchisi – o‘laksa, ya’ni shar’iy usulda so‘yilmasdan o‘lgan jonivor. Ikkinchisi – so‘yilgan jonivordan oqib chiqadigan qon. Uchinchisi – cho‘chqa go‘shti, chunki u butunlay haromdir. To‘rtinchisi – Allohdan boshqa biror zot yoki narsaning nomi aytilib so‘yilgan jonivor, chunki bu Allohga shirk keltirishdir.

Bu haromliklar ixtiyoriy holatda, ya’ni inson boshqa halol taom topa oladigan paytda o‘z kuchini saqlaydi. Ammo agar insonni o‘lim xavfi majbur qilsa – ochlikdan halok bo‘lish darajasiga yetsa va boshqa hech qanday taom topilmasa, u holda yuqoridagi harom narsalardan faqat o‘limning oldini olish miqdorida yeyishi joizdir. Biroq bu ruxsat ikki shart bilan bog‘liq: birinchisi – inson haromni o‘ziga xush ko‘rib, zavqlanish uchun yemasligi, balki faqat zarurat tufayli yeyishi; ikkinchisi – zarurat miqdoridan oshirmasligi, ya’ni o‘lim xavfini bartaraf qiladigan darajada kifoyalanishi. Kim mana shu ikki shartga rioya qilgan holda zarurat tufayli yesa, unga gunoh yo‘q. Chunki Alloh taolo mag‘firatli va rahmlidir – U bandasining zarurat holatini biladi va unga rahm qilib, bu ruxsatni bergan.

Foydalar:

Ushbu oyatdan quyidagi saboqlarni olamiz:

1. Alloh taolo bandalariga og‘ir yuk yuklamaydi. U harom qilgan narsalarda ham, zarurat tug‘ilganda, osonlik va ruxsat beradi. Bu Islom dinining yengillik va rahmat din ekanligini ko‘rsatadi.
2. Islomda inson hayoti juda qadrlidir. O‘lim xavfi tug‘ilganda, hatto harom narsalardan ham o‘limning oldini olish uchun foydalanishga ruxsat beriladi. Bu dinning inson hayotiga bo‘lgan e’tiborini namoyon etadi.
3. Ruxsatlardan foydalanishda ham adolat va me’yor talab qilinadi. Inson zarurat miqdoridan oshmasligi va haromga nisbatan mayl qilmasligi lozim. Bu esa musulmonning har bir ishida mo‘’tadil bo‘lishini o‘rgatadi.
4. Allohning mag‘firati va rahmati kengdir. U bandalarining ahvolini biladi va ularning zaifliklarini hisobga oladi. Bu esa mo‘min qalbida Allohga bo‘lgan umid va tavakkalni mustahkamlaydi.
5. Ushbu oyat musulmonlarga halol va harom masalasida ehtiyotkor bo‘lishni, lekin ayni paytda Allohning rahmatidan umid uzmaslikni o‘rgatadi.