Ан-Нахль сүрөсү — Аят 75

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• ضَرَبَ مَثَلًا – мисал келтирди, салыштырмалуу мисал көрсөттү.
• عَبْدًا مَمْلُوكًا – башка бирөөнүн ээлигиндеги, өзүнүн эрки жок кул.
• لَا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَيْءٍ – эч нерсеге күчү жетпейт, эч нерсеге ээ эмес, эч нерсе кылууга жарамдуу эмес.
• رِزْقًا حَسَنًا – жакшы, таза, адал ырыскы.
• يُنفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا – андан жашыруун да, ачык да сарптайт, берет.
• هَلْ يَسْتَوُونَ – алар теңме? Бул экөө бирдей боло алабы?
• الْحَمْدُ لِلَّهِ – бардык мактоо, алкыш Аллахка таандык.
• بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ – тескерисинче, алардын көпчүлүгү билишпейт.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта мушриктердин (Аллахка шерик кошкондордун) акыйкатка каршы болгон ишенимин жокко чыгаруу үчүн ачык мисал келтирди. Мисалда эки киши салыштырылат: биринчиси – башка бирөөнүн ээлигиндеги кул, ал эч нерсеге ээ эмес, эч нерсе кылууга күчү жетпейт, өзүнүн эрки менен эч нерсеге жетише албайт. Экинчиси – Аллах өзү ырыскы берген, адал жана мол байлыкка ээ болгон эркин киши. Ал бул байлыкты өзү каалагандай иштетип, андан жашыруун да, ачык да сарптайт, жакшылык кылат, муктаждарга жардам берет.

Бул эки киши эч качан тең боло албайт. Акылдуу адам аларды тең деп айтпайт. Ошол сыяктуу эле, Аллах – жаратуучу, ээлик кылуучу, бардык нерсенин чыныгы ээси, Ал өзүнүн мүлкүндө каалагандай иш кылат. Ал эми мушриктердин кудайлары – эч нерсеге күчү жетпеген, эч нерсе жарата албаган, эч нерсеге ээ болбогон кул сыяктуу алсыз нерселер. Ошондо кантип Аллах менен ал алсыз буттарды тең кылып коюшат? Бул мүмкүн эмес.

Аллах Таала айтат: «Бардык мактоо, алкыш Аллахка таандык». Ал өзү жалгыз мактоого, даңктоого татыктуу, Андан башка эч ким мактоого татыбайт. Бирок мушриктердин көпчүлүгү муну түшүнүшпөйт, билишпейт. Алар Аллахтын берген жакшылыктарын, ырыскыларын башкаларга таңышат, Аллахтын жалгыздыгын, Ага гана сыйынуу керектигин түшүнүшпөйт.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Бул аят бизге Аллахтын чыныгы ээлик кылуучу, жаратуучу жана ырыскы берүүчү экенин түшүнүүгө жардам берет. Ал эми буттар, кудайлар – эч нерсеге күчү жетпеген алсыз нерселер.
• Аллах берген ырыскыны, байлыкты жакшылыкка сарптоо – ыймандуу адамдын белгиси. Байлыкты жашыруун да, ачык да жакшылыкка жумшаган адам Аллахтын ыраазылыгына жетет.
• Бул аят акылдуу адамды ой жүгүртүүгө чакырат: эгер эки адамдын ортосундагы айырма ачык болсо, анда Аллах менен алсыз буттардын ортосундагы айырма дагы ачык. Ошондо эмне үчүн Аллахка гана сыйынбайбыз?
• «Альхамдулиллах» – бардык мактоо Аллахка таандык деген сөз. Бул сөздү айтуу аркылуу биз Аллахтын берген бардык жакшылыктары үчүн Ага ыраазычылык билдиребиз жана Анын улуулугун моюнга алабыз.
• Ислам – акылга жана далилге негизделген дин. Бул аятта Аллах бизге ой жүгүртүүнү, акылды колдонууну, чындыкты таанууну үйрөтөт. Исламдын чакырыгы – акыйкатты, жалгыз Аллахка сыйынууну кабыл алуу. Бул – адам баласынын бактылуулугунун, тынчтыгынын жана акыреттеги ийгилигинин жалгыз жолу.