Ан-Нахль сүресі — Аят 75

1. Сөздердің мағынасы:

• ضَرَبَ مَثَلًا: мысал келтірді, ұқсату арқылы түсіндірді.
• عَبْدًا مَّمْلُوكًا: иелік етілген құл, яғни басқа біреудің билігіндегі адам.
• لَّا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَيْءٍ: ешнәрсеге құзыры жетпейтін, ешнәрсе істей алмайтын.
• رِزْقًا حَسَنًا: жақсы, адал әрі мол ризық.
• سِرًّا وَجَهْرًا: жасырын және ашық түрде.
• هَلْ يَسْتَوُونَ: олар тең бола ма? Бірдей бола ма?
• الْحَمْدُ لِلَّهِ: барлық мақтау, мадақ Аллаға тән.
• بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ: Жоқ, олардың көбі білмейді.

1. Аяттың тәпсірі:

Алла Тағала бұл аятта адамдарға түсінікті бір мысал келтіреді. Бірінші адам — басқаның иелігіндегі құл. Ол ешнәрсеге билік жүргізе алмайды, өзіне де, басқаға да пайда беретін ешбір іс істей алмайды, қолында ешнәрсесі жоқ. Екінші адам — азат, Алла оған адал әрі мол ризық берген, ол өз малын өз қалауынша жұмсай алады, одан жасырын да, ашық та жұмсап, садақа етіп, жақсылық жасайды. Осы екі адам тең бола ма? Әрине, тең болмайды. Ақылы бар адам оларды тең деп айтпайды.

Алла осы мысал арқылы мынаны түсіндіреді: егер осы екі адам тең болмаса, онда барлық нәрсенің иесі әрі билеушісі болған Алла мен ешнәрсеге құзыры жетпейтін, ешнәрсе жасай алмайтын пұттар қалайша тең болады? Мүшріктер Аллаға серік қосып, пұттарды Оған теңестіреді. Бұл — ақылға сыймайтын, дұрыс емес іс. Басқа бір мағынада бұл мысал мүмін мен кәпірге де қатысты: кәпірге Алла ризық берді, бірақ ол оны Алла жолында жұмсамады, жақсылыққа пайдаланбады; ал мүмін өз малын Аллаға бойсұну жолында жұмсайды, садақа береді, жақсылық жасайды. Бұл екеуі де тең емес.

Сондықтан барлық мақтау, мадақ тек Аллаға тән. Ол жалғыз Өзі мақтауға лайық, Одан басқа ешкім мақтауға лайық емес. Алайда мүшріктердің көбі бұны білмейді, түсінбейді. Олар Алланың берген нығметтерін басқаларға теліп, шүкіршілікті Оған ғана арнау керектігін ұғынбайды.

1. Осы аяттан алынатын пайдалар:

• Алла Тағала адамдарға түсінікті мысалдар арқылы шындықты жеткізеді, бұл — Оның рақымы мен даналығының белгісі.
• Шынайы сенім — Алланы жалғыз деп білу, Оған ешнәрсені теңестірмеу. Пұттар мен жалған тәңірлер ешнәрсеге құзырлы емес, оларды Аллаға теңеу — үлкен қате.
• Алла берген ризықты жақсылыққа, садақаға, көмекке жұмсау — иманның белгісі. Малды тек жинап, жақсылыққа жұмсамау — кәпірлікке ұқсас қылық.
• Барлық мақтау мен шүкіршілік тек Аллаға арналуы керек. Өйткені барлық нығмет Одан келеді.
• Білімсіздік адамды адасушылыққа әкеледі. Алланы танып, Оған шүкір ету — бақыттың кілті.
• Ислам — ақылға сай, түсінікті дін. Ол адамды Алланы жалғыз деп білуге, ризықты жақсылыққа жұмсауға, әрдайым Аллаға мадақ айтуға шақырады. Осылайша адам бақытты әрі игі өмірге жетеді.