Ан-Нахль сүрөсү — Аят 76

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• أَبْكَمُ (абкам): Тубаса дулөө, сүйлөй албаган, ошондой эле укпаган адам.
• كَلٌّ (калл): Оор жүк, башкалардын мойнундагы милдет, өзү эч нерсе кыла албаган адам.
• مَوْلَاهُ (мавлаху): Аны багып-караган кожоюну, ишин башкарып жүргөн адам.
• يُوَجِّههُّ (юважжихху): Кайда жиберсе да, кайсы ишке багыттаса да.
• صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ (сыраатын мустакыйм): Туура жол, эч кандай бурмалоосу жок акыйкат жол.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта дагы бир мисал келтирип, мушриктердин (Аллахка шерик кошуучулардын) туура эмес ишенимин жокко чыгарат. Ал эки адамды мисалга тартат:

Биринчи адам — тубаса дулөө, эч нерсени укпайт, сүйлөбөйт жана түшүнбөйт. Ал өзүнө да, башкаларга да эч кандай пайда келтире албайт. Ал кожоюнунун мойнундагы оор жүк, аны багып-кароого туура келет. Кожоюну аны кайда жиберсе да, кайсы ишке багыттаса да, ал эч жакшылык алып келбейт, эч максатка жетпейт.

Экинчи адам — ден соолугу бүтүн, кулагы угат, тили сүйлөйт, акылы иштейт. Ал өзүнө да, башкаларга да пайдалуу. Ал адамдарды адилеттикке, акыйкатка чакырат. Ал өзү да туура жолдо, эч кандай бурмалоосу жок ачык-айкын жолдо турат.

Эми ой жүгүртүп көрөлү: ушул эки адам тең боло алабы? Акылдуу адам эч качан аларды тең көрбөйт. Ошол сыяктуу эле, мушриктер сыйынган кудайлар — дулөө, укпаган, сүйлөбөгөн, эч нерсеге жарабаган, аларга сыйынгандардын мойнундагы жүк. Ал эми Аллах Таала — угуучу, көрүүчү, кудуреттүү, жаратуучу, баарын билүүчү, адилеттикке буйрук кылуучу жана туура жолду көрсөтүүчү. Ошондо, акылдуу адам Аллах менен жансыз буттарды кантип тең көрөт? Албетте, тең көрбөйт. Демек, жалгыз Аллахка сыйынуу — акылдын жана акыйкаттын талабы.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана Исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Акылды колдонууга чакыруу: Ислам адамды ой жүгүртүүгө, акылды туура колдонууга үндөйт. Бул аятта Аллах бизге эки адамды салыштырып, акыйкатты өзүбүз түшүнүшүбүзгө жол көрсөтөт. Ислам — акылга жана далилге негизделген дин.
• Жалган кудайлардын жараксыздыгы: Буттар, жансыз нерселер, адамдардын колу менен жасалган нерселер эч кандай пайда да, зыян да келтире албайт. Аларга сыйынуу — оор жүк, акылсыздык. Бул аят бизди жалган нерселерге ишенүүдөн сактайт.
• Аллахтын улуулугу: Аллах — Угуучу, Көрүүчү, Кудуреттүү, Адилеттикке буйрук кылуучу жана Туура Жолду көрсөтүүчү. Ага сыйынуу — жеңилдик, ырахат, акыйкат. Ал бизди дайыма жакшылыкка багыттайт.
• Туура жол — бакыттын жолу: «Туура жол» дегени — Ислам. Бул жолдо жүргөн адам эч качан адашпайт, кайгы-капага батпайт. Ислам — бул дүйнөдө да, акыретте да бакытка жеткирүүчү жалгыз жол.
• Исламдын жеңилдиги жана акыйкаттыгы: Ислам адамды оор жүктөн, акылсыз иштерден бошотот. Аллахка сыйынуу — бул эркиндик, жеңилдик жана тынчтык. Ошондуктан, акылдуу адам Исламды кабыл алып, Аллахка жалгыз сыйынат.