سوره نحل — آیه 75

معانی کلمات:

• عبدًا مملوکًا: بردهای که مالک هیچ چیزی نیست و اختیاری از خود ندارد.
• رزقًا حسنًا: روزی پاک و حلال که خداوند بدون زحمت و با لطف خود به کسی عطا میکند.
• سرًّا و جهرًا: پنهانی و آشکارا؛ یعنی در همه حال.

تفسیر آیه:

خداوند متعال برای روشن شدن حقیقت و ابطال اندیشه مشرکان، مثالی زده است تا عقلها را بیدار کند و حق را از باطل جدا سازد. او دو شخص را در برابر هم قرار میدهد: یکی بردهای مملوک که هیچ قدرت و اختیاری ندارد و مالک هیچ چیزی نیست؛ نمیتواند برای خود یا دیگران کاری انجام دهد و از هر جهت وابسته و ناتوان است. دیگری شخصی آزاد است که خداوند از جانب خودش روزی پاک و حلالی به او عطا کرده است؛ او مالک مال خود است و هرگونه بخواهد در آن تصرف میکند و از آنچه خدا به او داده، در پنهان و آشکار انفاق مینماید و در راه خیر و نیکی به دیگران کمک میکند.

آیا هیچ عاقلی این دو را برابر میداند؟ هرگز! پس چگونه مشرکان، خدای یکتا را که مالک و خالق و مدبر همه جهان است و همه نعمتها از اوست، با بتهای بیجان و ناتوانی که هیچ کاری از آنها ساخته نیست، برابر میدانند و آنها را شریک خدا قرار میدهند؟ این مثل، هم برای مؤمن و کافر است: مؤمن مانند شخص آزاد و توانگری است که نعمتهای خدا را در راه او مصرف میکند، و کافر مانند بردهای است که هیچ بهرهای از نعمتها نمیبرد و آنها را در راه نادرست صرف میکند.

پس ستایش و سپاس مخصوص خداست؛ اوست که سزاوار حمد و ثناست و هیچ کس جز او شایسته عبادت و پرستش نیست. اما بیشتر مشرکان این حقیقت را نمیدانند و از روی نادانی، نعمتهای خدا را به دیگران نسبت میدهند و آنها را همتای او قرار میدهند.

فواید و درسهای آیه:

• توحید و یکتاپرستی اساس دین است و هیچ چیز نباید در کنار خداوند قرار گیرد؛ چرا که او مالک و مدبر همه چیز است و بتها و معبودان دروغین هیچ قدرتی ندارند.
• انسان باید از نعمتهای الهی در راه خیر و انفاق استفاده کند، چه در پنهان و چه در آشکار، و شکرگزار پروردگار باشد.
• این آیه به ما میآموزد که نعمتهای حلال و پاک، هدیهای از سوی خداست و باید در مسیر رضای او مصرف شود، نه در راه گناه و نافرمانی.
• ستایش و سپاس تنها شایسته خداست؛ پس باید در همه حال او را یاد کنیم و از او یاری بخواهیم و نادانی را که سبب شرک و گمراهی است، با علم و آگاهی از بین ببریم.