سوره اسراء — آیه 16

معانی کلمات:

• مُترَفینا: کسانی که در نعمت و آسایش غرق شدهاند و به خاطر ثروت و رفاه، سرکش و مغرور گشتهاند.
• فَسَقُوا: از فرمان خدا خارج شدند و به گناه و نافرمانی روی آوردند.
• فَحَقَّ عَلَیهَا القَولُ: وعدهی عذاب الهی بر آنان واجب و حتمی شد.
• دَمَّرنَاها: آن را به کلی نابود کردیم و ریشهکن ساختیم.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه بیان میکند که سنت او در نابودی جوامع و شهرهای گناهکار چنین است: هنگامی که ارادهی هلاکت و نابودی قریهای را داشته باشد، نخست به سراغ ثروتمندان و خوشگذرانان آن دیار میرود و آنان را به طاعت و بندگی و پیروی از پیامبران فرمان میدهد. این فرمان الهی برای همه است، اما مترفین (نازپروردگان و ثروتمندان) که در رفاه و نعمت غرق شدهاند، به جای اطاعت، سرکشی کرده و در آن شهر به فسق و فجور و نافرمانی ادامه میدهند. آنان نه تنها خود از فرمان خدا سرباز میزنند، بلکه با نفوذ و قدرت خود، دیگران را نیز به گمراهی میکشانند. وقتی این وضعیت به اوج برسد و حجت بر آنان تمام شود، وعدهی عذاب الهی بر آنان محقق میگردد و خداوند آن شهر را با همهی ساکنانش به طور کامل نابود میکند و اثری از آن باقی نمیگذارد. این هلاکت، نه از روی ظلم، بلکه نتیجهی طبیعی اعمال خود آنان است که با اختیار خود، راه کفر و فساد را برگزیدند.

فواید و پیامهای آیه:

1. هشدار به مغروران: ثروت و رفاه نباید باعث غرور و سرکشی شود؛ بلکه نعمتهای الهی آزمایشی برای بندگان است و کسانی که در برابر فرمان خدا تکبر ورزند، گرفتار عذاب سخت خواهند شد.
2. مسئولیت اجتماعی ثروتمندان: مترفین و صاحبان نفوذ، مسئولیت بیشتری در برابر جامعه دارند؛ زیرا انحراف آنان، انحراف کل جامعه را در پی دارد و عذاب الهی دامن همه را میگیرد.
3. عدالت الهی: خداوند هیچ قومی را بدون اتمام حجت و ارسال پیامبران و فرستادن فرمان هدایت، نابود نمیکند؛ بنابراین عذاب او عادلانه و بر اساس استحقاق است.
4. پندآموزی از تاریخ: این آیه به ما میآموزد که از سرنوشت اقوام پیشین عبرت بگیریم و بدانیم که هیچ قدرت و ثروتی نمیتواند انسان را از عذاب الهی نجات دهد، مگر ایمان و عمل صالح.
5. رحمت الهی: خداوند پیش از نابودی، فرصت توبه و بازگشت میدهد و با فرمان هدایت، راه نجات را نشان میدهد؛ پس همیشه درِ رحمت الهی باز است و انسان باید پیش از فرا رسیدن عذاب، به سوی خدا بازگردد.