سوره اسراء — آیه 15

معانی کلمات:

• یَهْتَدِی: راه یافتن، هدایت شدن
• یَضِلُّ: گمراه شدن، از راه حق منحرف گشتن
• تَزِرُ: بار برمیدارد، حمل میکند
• وَازِرَةٌ: نفسِ گناهکار
• وِزْر: بار سنگین، گناه و جرم
• نَبْعَثَ: بفرستیم، مبعوث کنیم

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه شریفه، اصل مهمی را بیان میفرماید که پایهی عدالت الهی و مسئولیت فردی انسانهاست. هر کس راه هدایت را برگزیند و با اختیار خود به سوی حق و ایمان گام بردارد، سود و ثواب این هدایت تنها به خود او بازمیگردد؛ زیرا اوست که با انتخاب درست، سعادت ابدی خود را رقم زده است. به همین ترتیب، هر کس راه گمراهی را پیش بگیرد و از صراط مستقیم منحرف شود، زیان و عذاب این گمراهی نیز تنها دامنگیر خود او خواهد شد و هیچ کس دیگری را در این مسئولیت شریک نخواهد کرد.

سپس خداوند قاعدهی عدالت محض خود را بیان میکند: هیچ گناهکاری بار گناه دیگری را بر دوش نمیکشد. هر انسانی تنها در برابر اعمال خویش مسئول است و نمیتوان گناه پدر، مادر، رهبر یا هر فرد دیگری را به حساب کسی گذاشت. این اصل، نشاندهندهی عدالت کامل پروردگار است که هیچ بیگناهی به جرم دیگری مجازات نمیشود.

در پایان آیه، خداوند به یکی از مهمترین اصول رحمت و عدل خود اشاره میکند: او هیچ قومی را عذاب نمیکند مگر اینکه حجت را بر آنان تمام کرده باشد و پیامبری را به سویشان فرستاده باشد تا راه حق را برایشان روشن کند و آنها را از عذاب الهی بترساند. بنابراین، عذاب الهی هرگز بدون اتمام حجت و ارسال رسولان صورت نمیگیرد و این خود نشانهی نهایت لطف و رحمت پروردگار به بندگان است.

فواید و درسهای آیه:

1. هدایت و گمراهی، نتیجهی اختیار و انتخاب خود انسان است؛ پس باید در انتخابهای خود دقت کنیم و بدانیم که سرنوشت ما به دست خود ما رقم میخورد.
2. عدالت الهی اقتضا میکند که هیچ کس مسئول گناه دیگری نباشد؛ پس به جای متهم کردن دیگران، به اصلاح خود بپردازیم.
3. خداوند پیش از فرستادن پیامبران و روشن شدن حجت، کسی را عذاب نمیکند؛ این نشانهی رحمت گستردهی الهی است و ما را به شکرگزاری از نعمت رسالت و قرآن وا میدارد.
4. با وجود پیامبران و کتابهای آسمانی، هیچ بهانهای برای گمراهی باقی نمیماند؛ پس باید از این نعمت بزرگ استفاده کنیم و در مسیر هدایت گام برداریم.