سوره اسراء — آیه 17

معانی کلمات:

• قُرُون: جمع «قَرْن» به معنای نسلها و امتهای گذشته؛ و بنابر قول مشهور، هر قرن حدود صد سال است.
• خَبِیر: آگاه به باطن و جزئیات امور.
• بَصِیر: بینا به ظاهر و آشکارِ امور.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، مشرکان و تکذیبکنندگان عصر رسالت را مورد خطاب و هشدار قرار میدهد و میفرماید: چه بسیار امتها و نسلهایی که پس از حضرت نوح علیهالسلام، پیامبران خود را تکذیب کردند و به جای ایمان، راه کفر و طغیان را در پیش گرفتند؛ مانند قوم عاد و ثمود و دیگر اقوام سرکش. ما آنان را به سبب گناهانشان هلاک کردیم و آثارشان را از روی زمین محو نمودیم. پس ای پیامبر! تو و امتت نباید گمان کنید که این سنت الهی تنها مخصوص اقوام گذشته است؛ بلکه خداوند بر همه زمانها و مکانها احاطه دارد.

سپس برای تأکید بر عدالت و حکمت الهی، میفرماید: کافی است که پروردگار تو نسبت به گناهان بندگانش آگاه و بیناست. او نه تنها از ظاهر اعمال آگاه است، بلکه از نیتها، پنهانکاریها و تمام جزئیات پنهان در دلها نیز خبر دارد. هیچ گناهی از دید او پوشیده نمیماند و هیچ عملی بدون حساب و کتاب باقی نخواهد ماند. این هشدار برای کسانی است که گمان میکنند میتوانند از کیفر الهی بگریزند یا اعمالشان مخفی بماند.

فواید و پیامهای آیه:

1. سنّت الهی در هلاکت تکذیبکنندگان: تاریخ بشر گواه است که هیچ امتی پس از تکذیب پیامبران و اصرار بر گناه، از عذاب الهی در امان نمانده است. این آیه ما را به عبرتگیری از سرنوشت اقوام پیشین دعوت میکند.
2. علم فراگیر خداوند: آگاهی خداوند از گناهان بندگان، هم مایهی بیم و هم مایهی امید است؛ بیم برای گناهکاران که بدانند هیچ عملی پنهان نمیماند، و امید برای مؤمنان که بدانند خداوند از نیّات خیر و تلاشهای پنهان آنان آگاه است و پاداش آن را ضایع نخواهد کرد.
3. عدالت و حکمت الهی: هلاکت اقوام گناهکار نه از روی ظلم، بلکه بر اساس عدالت و پس از اتمام حجت بوده است. این آیه به ما میآموزد که خداوند هرگز بندگان را بیدلیل عذاب نمیکند، بلکه پس از آگاهی کامل و اتمام حجت، کیفر میدهد.
4. مسئولیتپذیری: وقتی میدانیم خداوند همه چیز را میبیند و میداند، باید مراقب اعمال، گفتار و حتی نیّات خود باشیم و زندگی خود را بر اساس رضایت او تنظیم کنیم.
5. امید به رحمت الهی: در عین هشدار، این آیه درسی از رحمت نیز دارد؛ زیرا خداوند با وجود آگاهی کامل از گناهان، به بندگان مهلت میدهد و درِ توبه را باز میگذارد تا پیش از فرا رسیدن عذاب، به سوی او بازگردند.