İsra surəsi — Ayə 60

1) Bəzi kəlmələrin izahı:

• أَحَاطَ بِالنَّاسِ — insanları elmi və qüdrəti ilə əhatə etdi, onları nəzarəti altına aldı.
• الرُّؤْيَا — burada qəsd olunan, Peyğəmbərin (s.a.s) İsra və Merac gecəsində gözləri ilə gördüyü hadisələrdir.
• فِتْنَةً — sınaq, imtahan; insanın imanını üzə çıxaran vasitə.
• الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ — lənətlənmiş ağac, yəni Zəqqum ağacıdır ki, Cəhənnəmin dibindən bitər.
• طُغْيَانًا — həddi aşma, azğınlıq, küfr və üsyanda israr etmək.

2) Ayənin təfsiri:

Ey Peyğəmbər! O vaxtı xatırla ki, Rəbbin sənə belə buyurmuşdu: "Həqiqətən, Rəbbin insanları elmi və qüdrəti ilə əhatə etmişdir." Yəni Allah onların sənə qarşı hiylələrini bilir və səni onlardan qoruyur. Ona görə də sənə əmr olunanı cəsarətlə təbliğ et, heç kimdən qorxma — çünki onların hamısı Allahın əlindədir, O, səni onlara qarşı qoruyacaqdır.

Biz sənə İsra gecəsində göstərdiyimiz o möhtəşəm mənzərələri — göylərin, yerin və qeyb aləminin heyrətamiz səhnələrini — yalnız insanlar üçün bir sınaq etdik. Bu sınaq vasitəsilə kimin iman edib təsdiqlədiyi, kimin isə yalan sayıb küfrə düşdüyü üzə çıxır. Bəzi zəif imanlılar bu hadisəni qəbul edə bilməyib geri döndülər, möminlər isə onu böyük bir möcüzə kimi qəbul edib imanlarını daha da gücləndirdilər.

Eyni şəkildə, Quranda adı çəkilən və lənətə gəlmiş Zəqqum ağacını da insanlar üçün bir imtahan etdik. Bu ağac Cəhənnəmin dibindən bitər və kafirlərin yeməyidir. Kafirlər bunu eşidəndə istehza edib dedilər: "Necə ola bilər ki, od ağacı yandırmasın?" Beləcə bu xəbər onların küfrünü və inadkarlığını daha da artırdı. Əgər onlar bu iki açıq-aşkar dəlili qəbul etmirlərsə, artıq başqa dəlillərə də inanmayacaqlar.

Biz onları qorxudaraq və xəbərdarlıq edərək bu ayələri nazil edirik ki, bəlkə ağıllarını başlarına yığalar. Lakin bu xəbərdarlıq onların yalnız azğınlığını, küfrünü və üsyankarlığını daha da artırır. Onlar haqqa tabe olmaq əvəzinə, inadla batil yollarında davam edirlər.

3) Nəsihət və dəvət:

Bu ayə bizə öyrədir ki, Allahın qüdrəti hər şeyi əhatə edir və O, Öz peyğəmbərlərini və möminləri qoruyur. İnsanların hiylələri, istehza və təhdidləri heç vaxt Allahın iradəsindən üstün ola bilməz. Bəzən Allah bəzi hadisələri — möcüzələri, qeyb xəbərlərini — insanlar üçün sınaq vasitəsi edir ki, kimin qəlbi həqiqətə açıq, kimin isə qürur və inadla bağlı olduğu bilinsin.

Ey insan! Bil ki, sınaqlar imanı saflaşdırır, mömini yüksəldir, kafiri isə daha da dərinə çəkir. Quranın xəbərləri hamısı haqdır; onları qəlbini açaraq oxu, düşün və təslim ol. Çünki təkəbbür və inad insanı yalnız ziyana aparır. Allahın əhatəsi hər şeyi bürüyür — Ondan qaçmaq mümkün deyil, lakin Ona sığınmaq ən böyük nicatdır. Gəl, Quranın nuruna qoşul, çünki o, qəlbləri dirildən, ruhları yüksəldən ilahi bir hidayətdir.