سوره اسراء — آيت 60

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أَحَاطَ بِالنَّاسِ: ماڻهن کي پنهنجي علم ۽ قدرت سان گهيري ۾ آندو اٿس، يعني سڀ سندس قبضي ۽ اختيار ۾ آهن.
• الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ: اها رات جي سفر (معراج) واري رؤيت، جا نبي ڪريم ﷺ کي ڏيکارئي وئي.
• فِتْنَةً: آزمائش ۽ امتحان.
• الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ: لعنتي وڻ، يعني زقّوم جو وڻ، جيڪو دوزخ جي تري ۾ پيدا ٿيندو آهي.
• طُغْيَانًا: سرڪشي، حد کان گذرڻ ۽ گمراهي.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! ياد ڪر اهو وقت جڏهن اسان توکي چيو ته بيشڪ تنهنجو رب ماڻهن کي پنهنجي علم ۽ قدرت سان گهيري ۾ آندو آهي، تنهنڪري اهي توکي ڪو نقصان نه پهچائي سگهندا، ۽ تون پنهنجو پيغام بنا ڪنهن ڊپ جي پهچائي ڇڏ.

۽ اسان اها رؤيت، جا توکي رات جي سفر ۾ ڏيکاري، رڳو ماڻهن لاءِ هڪ آزمائش بڻائي، ته ڪير ان تي ايمان آڻيندو ۽ ڪير انڪار ڪندو. اهڙي طرح زقّوم جو وڻ، جنهن تي قرآن ۾ لعنت ڪئي وئي آهي، اهو به ماڻهن لاءِ هڪ امتحان آهي. جڏهن ان جو ذڪر نازل ٿيو ته ڪافر چوڻ لڳا ته نار ۾ وڻ ڪيئن ٿو اُڀري سگهي، حالانڪه باهه وڻ کي ساڙي ٿي ڇڏيندي. اهڙيءَ طرح اهي شڪ ۽ انڪار ۾ وڌيڪ ٻڏندا ويا.

۽ اسان انهن کي مختلف عذابن ۽ نشانين سان ڊيڄاريندا آهيون، پر انهن جي دلين ۾ اها ڊيڄارڻ وڌيڪ سرڪشي ۽ گمراهي ئي وڌائي ٿي، اهي حق کان وڌيڪ پري ٿيندا وڃن ٿا.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي نبي ﷺ کي تسلي ڏني ته سڀ انسان سندس قبضي ۾ آهن، تنهنڪري دشمنن جي مخالفت کان نه ڊڄو ۽ پنهنجو مشن جاري رکو.
• معراج جهڙو عظيم معجزو به ماڻهن لاءِ آزمائش بڻيو، جنهن سان سچن مؤمنن ۽ منافقن جي سڃاڻپ ٿي. ان مان معلوم ٿيو ته الله جي نشانين تي ايمان آڻڻ ئي ڪاميابي آهي.
• زقّوم جو وڻ ۽ دوزخ جون حقيقتون به انهن لاءِ نصيحت آهن، جيڪي غور ۽ فڪر ڪن ٿا. اهي نشانيون انسان کي آخرت جي حساب ڪتاب جي ياد ڏيارين ٿيون.
• الله جي عذابن جي ڊيڄارڻ کان به جيڪي ماڻهو نه ٿا سڌرن، اهي پنهنجي سرڪشي ۾ وڌيڪ ٻڏي وڃن ٿا. ان مان سبق آهي ته هدايت الله جي ئي هٿ ۾ آهي، ۽ اسان کي نرم دلي سان حق قبول ڪرڻ گهرجي.
• قرآن مجيد ۾ اهڙيون ڪيتريون ئي آيتون آهن، جيڪي مؤمنن لاءِ رحمت ۽ ڪافرن لاءِ سببِ عذاب بڻجن ٿيون. اهو ئي قرآن جي عظمت ۽ حقانيت جو ثبوت آهي، جو هر دور ۾ ماڻهن کي آزمائي ٿو ۽ سچن کي سڃاڻي ٿو.