Kahf surasi — Oyat 104

Kalimalarning ma'nolari:

• ضَلَّ – yo'qoldi, behuda ketdi.
• سَعْيُهُمْ – ularning qilgan amallari, harakatlari.
• يَحْسَبُونَ – ular o'ylaydilar, gumon qiladilar.
• يُحْسِنُونَ صُنْعًا – yaxshi ish qilayotganlarini, go'zal amal qilayotganlarini.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo oxiratda eng katta ziyon ko'ruvchi kishilarni zikr qiladi. Ular shunday kishilarki, butun umri davomida dunyo hayotida qilgan barcha sa'y-harakatlari, mehnatlari behuda ketgan va zoye bo'lgan. Chunki ular bu ishlarni Allohning roziligi uchun emas, balki o'zlarining shaxsiy manfaatlari, dunyoviy maqsadlari yoki shuhratparastlik uchun qilgan edilar.

Eng achinarli tomoni shundaki, ular o'zlarini adashgan deb hisoblamaydilar. Aksincha, ular o'z qilayotgan ishlarini yaxshi va to'g'ri deb o'ylaydilar. Ular o'zlarini haq yo'lda deb biladilar va qilgan amallari ularni najotga olib boradi deb gumon qiladilar. Ammo haqiqatda ularning barcha amallari ularning kufrlari va noto'g'ri e'tiqodlari tufayli rad etilgan va hech qanday foyda bermaydigan bo'lib qolgan.

Bu holat, ayniqsa, qiyomat kunida o'z amallarini tarozuga qo'yish va ularning hech qanday og'irligi yo'qligini ko'rishlarida yaqqol namoyon bo'ladi. Ular o'zlarining qilgan yaxshiliklarini ko'rishni kutadilar, lekin ularning hammasi yo'q bo'lib ketganini ko'rib, qattiq pushaymon bo'ladilar.

Foydalar:

1. Amallarning qabul bo'lishi uchun ixlos (Allohning roziligini niyat qilish) shartdir. Ixlossiz qilingan har qanday amal, hatto ko'rinishda yaxshi bo'lsa ham, qiyomat kunida hech qanday foyda bermaydi.
2. Inson o'zini adashgan deb hisoblamasligi mumkin, lekin haqiqatda adashgan bo'lishi ehtimoli bor. Shuning uchun har bir inson o'z e'tiqodi va amallarini doimiy ravishda Qur'on va Sunnat mezonlari bilan tekshirib turishi lozim.
3. O'z-o'zini maqtash va o'z amallariga ishonib qo'yish insonni halokatga olib borishi mumkin. Musulmon kishi doimo o'z amallarini kam ko'rib, Allohdan qabul qilishini so'rashi kerak.
4. Bu oyat musulmonlarga o'z hayotlarini to'g'ri yo'lga qo'yish va amallarini Alloh uchun qilishga undaydi, shunda ular dunyo va oxiratda baxt-saodatga erishadilar.