سوره کہف — آيت 104

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• ضَلَّ: گم ٿي ويو، ضايع ٿي ويو، اجايو ٿي ويو.
• سَعْيُهُمْ: سندن ڪوشش، سندن عمل، سندن محنت.
• يَحْسَبُونَ: اُهي سمجهن ٿا، اُهي ڀانئين ٿا.
• يُحْسِنُونَ صُنْعًا: اُهي چڱو ڪم ڪري رهيا آهن، اُهي سٺو عمل ڪري رهيا آهن.

2) آيت جي تفسير:

هي اُهي ماڻهو آهن جن جي دنيا جي زندگي ۾ ڪيل محنت ۽ ڪوشش اجايو ۽ ضايع ٿي وئي، يعني سندن عملن جو ڪو به نتيجو ۽ فائدو نه ٿيو، ڇاڪاڻ ته اُهي ڪفر ۽ گمراهي ۾ مبتلا هئا ۽ سڌي رستي کان ڀٽڪيل هئا. اهي ماڻهو قيامت جي ڏينهن ڏسندا ته سندن سڄي دنياوي محنت برباد ٿي چڪي آهي ۽ ان جو ڪو به اجر ۽ ثواب نه مليو. پر حيرت جي ڳالهه اها آهي ته دنيا ۾ اُهي پنهنجي انهن ڪمن کي چڱو ۽ صحيح عمل سمجهي رهيا هئا، ۽ اُهي ڀانئيندا هئا ته اسان بلڪل ٺيڪ ڪم ڪري رهيا آهيون ۽ اسان جا عمل اسان کي فائدو ڏيندا ۽ آخرت ۾ ڪم ايندا. اها سندن غلط فهمي ۽ خودپسندي هئي، ڇاڪاڻ ته اُهي پاڻ کي حق تي سمجهي رهيا هئا، حالانڪه حقيقت ان جي ابتڙ هئي. اُنھن جو سڄو سعي ۽ ڪوشش اجايو ويو ڇاڪاڻ ته اُهي صحيح عقيدي ۽ صحيح رستي کان محروم هئا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته صرف محنت ۽ ڪوشش ڪافي ناهي، پر اهو ضروري آهي ته اسان جو عقيدو ۽ رستو صحيح هجي. جيڪڏهن رستو غلط هوندو ته سڄي محنت ضايع ٿي ويندي.
• اسان کي پنهنجي عملن تي فخر ۽ خودپسندي کان بچڻ گهرجي، ۽ هميشه پاڻ کي جانچيندا رهڻ گهرجي ته اسان صحيح رستي تي آهيون يا نه.
• هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته قرآن ۽ اسلام جو رستو ئي سچو ۽ صحيح رستو آهي، جنهن تي هلڻ سان اسان جي محنت ۽ ڪوشش ضايع نه ٿيندي، پر ان جو اجر ۽ ثواب اسان کي آخرت ۾ ضرور ملندو.
• اسلام اسان کي سيکاريندو آهي ته نيت ۽ عقيدو عمل کان اڳ ۾ آهي. جيڪڏهن نيت ۽ عقيدو صحيح هوندو ته عمل به صحيح ۽ قبول ٿيندو، ۽ جيڪڏهن عقيدو خراب هوندو ته ڪيترو به چڱو عمل ڪيو وڃي، اهو قبول نه ٿيندو.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان قرآن ۽ اسلام جي تعليمات کي سمجھي ۽ ان تي عمل ڪريون، ته جيئن اسان جي دنياوي محنت ۽ ڪوشش آخرت ۾ ڪاميابي ۽ نجات جو ذريعو بڻجي.