سوره کهف — آیه 22

معانی کلمات:

• رَجْمًا بِالْغَيْبِ: سخنی که از روی حدس و گمان زده شود، بدون یقین و دلیل.
• لَا تُمَارِ: جدال و ستیزه مکن.
• مِرَاءً ظَاهِرًا: جدالی آشکار و سطحی که بر اساس وحی و علم باشد، نه بحث عمیق و بیثمر.
• وَلَا تَسْتَفْتِ: و سؤال مکن و جویا مشو.

تفسیر آیه:

به زودی گروههایی از اهل کتاب (مانند نصارای نجران) که در داستان اصحاب کهف به گفتگو پرداختند، درباره تعداد آنان سخنانی خواهند گفت: برخی میگویند آنان سه نفر بودند و چهارمینشان سگشان بود، و گروهی دیگر میگویند پنج نفر بودند و ششمینشان سگشان بود. این سخنان، تنها حدس و گمانی از روی نادانی است و هیچ دلیل و یقینی بر آن ندارند. اما گروه سومی میگویند: آنان هفت نفر بودند و هشتمینشان سگشان بود. این گفته به واقع نزدیکتر است و خداوند آن را تأیید کرده است. ای پیامبر! به آنان بگو: پروردگار من به تعداد آنان داناتر است و جز اندکی از بندگان خاص خدا، کسی از عدد آنان آگاه نیست. پس تو با اهل کتاب درباره تعداد و جزئیات داستان آنان جدال مکن، مگر جدالی ظاهر و کوتاه که بر اساس وحی الهی باشد و از آن فراتر نروی، و از هیچیک از آنان درباره سرگذشت اصحاب کهف سؤال مکن؛ زیرا آنان از حقیقت این امر آگاهی ندارند و سخنانشان بر پایه گمان و خیال است.

فواید و پیامهای آیه:

1. علم حقیقی نزد خداست: این آیه به ما میآموزد که دانستن جزئیات امور غیبی، تنها در دستان خداوند است و انسانها نباید در مسائلی که علم قطعی ندارند، به حدس و گمان تکیه کنند.
2. پرهیز از جدال بیحاصل: اسلام ما را از درگیری و مجادله در مسائلی که سودی برای دین و دنیای ما ندارد، بازمیدارد و به ما میآموزد که وقت و انرژی خود را صرف امور مفید و سازنده کنیم.
3. اعتماد بر وحی الهی: پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) به جای پاسخگویی به گمانهزنیهای بیاساس، به وحی الهی و علم پروردگار ارجاع داده شد. این درس بزرگی است که در هر اختلافی، باید به منبع معتبر و وحیانی مراجعه کنیم، نه به ظن و تخیل.
4. تواضع علمی: این آیه به ما میآموزد که اگر در موضوعی علم کافی نداریم، با فروتنی بگوییم «خدا داناتر است» و از اظهارنظر بدون آگاهی پرهیز کنیم. این رفتار، نشانه ایمان و خردمندی است.
5. اهمیت داستان اصحاب کهف برای عبرتآموزی: هدف قرآن از بیان این داستان، دانستن تعداد آنان نیست، بلکه عبرت گرفتن از ایمان، توکل و پایداری آنان در راه خداست. پس باید از جزئیات بیفایده بگذریم و به پیامهای عمیق ایمانی توجه کنیم.