سوره کهف — آیه 23

معانی کلمات:

• «لِشَیءٍ»: برای کاری یا امری.
• «إِنِّی فَاعِلٌ ذَٰلِكَ غَدًا»: من انجامدهندهی آن کار در آینده هستم (فردا یا هر زمان آینده).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) و به تبع آن به همهی مسلمانان فرمان میدهد که هرگز برای انجام کاری در آینده، بدون قید «إن شاء الله» (اگر خدا بخواهد) وعده ندهند. این حکم زمانی نازل شد که گروهی از مشرکان یا یهودیان از پیامبر دربارهی داستان اصحاب کهف، ذوالقرنین و روح پرسیدند و ایشان بدون استثنا فرمودند: «فردا پاسخ شما را میدهم»؛ اما وحی الهی تا چند روز به تأخیر افتاد و این آیه نازل گردید تا به مسلمانان بیاموزد که آینده در دست خداوند است و هیچکس از آن آگاهی ندارد.

بنابراین، مؤمن نباید با قطعیت از آینده سخن بگوید، بلکه باید گفتار خود را به مشیت الهی پیوند دهد و بگوید: «إن شاء الله». این دستور فقط برای فردایِ نزدیک نیست، بلکه شامل هر زمان آیندهای میشود که انسان قصد انجام کاری را دارد؛ زیرا انسان نمیداند که آیا زنده میماند، توانایی انجام آن را خواهد داشت یا موانعی پیش خواهد آمد. همچنین اگر انسان فراموش کرد که «إن شاء الله» بگوید، به محض یادآوری باید بگوید: «إن شاء الله» و ذکر خداوند را بر زبان جاری کند؛ چرا که یاد خداوند فراموشی را از بین میبرد و انسان را به راه درست هدایت میکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. تواضع در برابر ارادهی الهی: این آیه به انسان میآموزد که هرگز به تواناییهای خود مغرور نشود و بداند که تحقق هر کاری تنها به خواست خداوند است؛ این امر روحیهی توکل و اعتماد به خدا را در مؤمن تقویت میکند.
2. راستگویی و پرهیز از وعدههای دروغ: کسی که سخن خود را با «إن شاء الله» همراه کند، در حقیقت از وعدههای قطعی و دروغین پرهیز کرده و صداقت خود را در برابر خدا و خلق حفظ مینماید.
3. یاد خداوند در همه حال: این آیه مسلمان را به ذکر مداوم خداوند ترغیب میکند؛ حتی در گفتار روزمره، تا قلب او همواره به یاد خالقش زنده باشد و از غفلت و فراموشی دور بماند.
4. امید به هدایت الهی: در پایان آیه، مؤمن دعا میکند که خداوند او را به بهترین راهها هدایت کند؛ این نشان میدهد که انسان همیشه نیازمند راهنمایی پروردگار است و هیچگاه از هدایت او بینیاز نیست.