سوره بقره — آیه 114

معانی کلمات:

• مَنَعَ: بازداشت، جلوگیری کرد.
• مَسَاجِدَ الله: مسجدهای خداوند (اعم از مسجدالحرام، بیتالمقدس و دیگر مساجد).
• أَن یُذکَرَ فِیهَا اسمُهُ: اینکه نام خدا در آنها برده شود (مانند نماز، ذکر، تلاوت قرآن).
• سَعَىٰ: کوشش کرد، تلاش نمود.
• خَرَابِهَا: ویرانی و تباهی آنها.
• خِزْیٌ: رسوایی، خواری و ذلت.

تفسیر آیه:

چه کسی ستمکارتر از کسی است که مردم را از ذکر نام خدا در مسجدهای او بازدارد و مانع اقامهٔ نماز، تلاوت قرآن و عبادت در آنها شود، و در عین حال با تمام توان در جهت ویران کردن این خانههای خدا بکوشد؛ چه با تخریب فیزیکی و چه با بستن درهای مساجد به روی مؤمنان و چه با ایجاد مانع برای عبادتکنندگان؟ اینان که چنین کردند، شایسته نیست که وارد مساجد خدا شوند مگر در حالی که ترسان و هراسان باشند؛ چرا که با این کار خود، شایستهٔ خشم و عذاب الهی شدهاند. برای این ستمکاران در دنیا رسوایی و خواری است — چه به دست مؤمنان و چه به شکل جزیه و ذلت — و در آخرت نیز عذابی سخت و بزرگ در انتظارشان است. این آیه دربارهٔ کسانی نازل شده که مانع ورود پیامبر اکرم (ص) و یارانش به مسجدالحرام در سال حدیبیه شدند و همچنین اشاره به کسانی دارد که بیتالمقدس را ویران کردند و مانع ذکر خدا در آن شدند.

فواید و پیامهای آیه:

• مساجد خانههای خدا هستند و باید محل ذکر، عبادت و آرامش دلهای مؤمنان باشند؛ هر کس مانع این امر شود، در زمرهٔ ستمکارترین مردم قرار میگیرد.
• احترام به مساجد و آزادی عبادت در آنها از نشانههای ایمان است و خداوند هرگز ستمگران را بیجزا نمیگذارد.
• کسانی که در برابر دین خدا و خانههای او دشمنی کنند، در دنیا دچار خواری و رسوایی میشوند و در آخرت نیز عذاب دردناکی دارند؛ پس مؤمنان باید بدانند که حمایت خداوند شامل حال آنان است و هرگز نباید از دشمنان بترسند.
• این آیه درس عبرتی است که تلاش برای ویرانی ارزشهای دینی و ممانعت از عبادت، نهتنها نتیجهای ندارد، بلکه عاقبت شومی برای عاملان آن به بار میآورد.