سوره بقره — آیه 113

معانی کلمات:

• «لیست النصاری علی شیء»: یعنی نصاری بر دین صحیح و درستی نیستند.
• «یتلون الکتاب»: در حالی که کتاب (تورات و انجیل) را میخوانند.
• «الذین لا یعلمون»: کسانی که دانش و آگاهی ندارند؛ منظور مشرکان عرب یا گذشتگان نادان هستند.

تفسیر آیه:

یهودیان ادعا کردند که مسیحیان بر هیچ آیین صحیحی نیستند و دینشان باطل است. از سوی دیگر، مسیحیان نیز همین ادعا را درباره یهودیان مطرح کردند و گفتند که یهودیان بر هیچ دین درستی قرار ندارند. این در حالی است که هر دو گروه کتاب آسمانی خود را میخواندند؛ یهودیان تورات و مسیحیان انجیل را تلاوت میکردند. در این کتابها، ایمان به همه پیامبران و تصدیق یکدیگر واجب شده بود و هیچیک از این کتابها چنین اختلاف و تکفیر متقابلی را تأیید نمیکرد. بنابراین، این سخنان آنان نشان میداد که با وجود خواندن کتاب، به محتوای آن عمل نمیکنند و بر باطل هستند.

سپس خداوند متعال میفرماید که مشرکان و کسانی که از دانش و آگاهی بیبهره بودند، نیز دقیقاً همین سخن را درباره پیروان ادیان دیگر میگفتند و هر صاحب دینی را نفی میکردند. این رفتار ناپسند، اختصاص به یهود و نصاری نداشت، بلکه مشرکان نیز همانند آنان، دیگران را به باطل نسبت میدادند و راه حق را تنها برای خود میدانستند.

در پایان آیه، خداوند حکم نهایی را به روز قیامت موکول میکند و میفرماید که او در آن روز، میان این گروههای مختلف که در دین و آیین اختلاف داشتند، داوری عادلانه خواهد کرد و هر یک را بر اساس اعتقاد و عملش جزا خواهد داد. هیچکس نمیتواند در دنیا بهطور قطعی دیگری را محکوم کند، بلکه داوری نهایی تنها از آنِ خداوند است.

فواید و پیامهای آیه:

• از این آیه میآموزیم که تکفیر و نفی دیگران بدون دلیل و بر اساس تعصب، رفتاری ناپسند است که حتی در میان اهل کتاب نیز وجود داشت و خداوند آن را مورد نکوهش قرار داده است.
• انسان باید با مطالعه و آگاهی، حقیقت را جستجو کند و از سخنان نسنجیده و قضاوتهای عجولانه درباره دیگران بپرهیزد.
• داوری نهایی درباره اختلافات دینی تنها در روز قیامت و توسط خداوند عادل انجام میشود؛ بنابراین، مؤمنان باید به جای جدال و دشمنی، بر ایمان به همه پیامبران و کتب آسمانی تأکید کنند و به خداوند توکل نمایند.
• این آیه مسلمانان را دعوت میکند که با پیروان ادیان دیگر با انصاف و مدارا رفتار کنند و بدانند که هدایت و گمراهی نهایی در دست خداوند است، نه در دست بشر.