સૂરા અલ-બકરા — આયત 236

શબ્દોની સમજૂતી:

• لَّا جُنَاحَ: કોઈ દોષ નથી, કોઈ પાપ નથી.
• طَلَّقْتُمُ: તમે તલાક આપ્યો.
• مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ: જ્યાં સુધી તમે તેમની સાથે શારીરિક સંબંધ ન બનાવ્યો હોય.
• تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً: તમે તેમના માટે મહેર નક્કી ન કર્યું હોય.
• وَمَتِّعُوهُنَّ: અને તેમને કંઈક આપો (ભેટ/સામાન).
• الْمُوسِعِ: પુષ્કળ સાધનોવાળો, સમૃદ્ધ વ્યક્તિ.
• الْمُقْتِرِ: તંગહાલતવાળો, ગરીબ વ્યક્તિ.
• مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ: શરીઅત અનુસાર યોગ્ય રીતે આપવું.
• حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ: સદાચારી લોકો પર ફરજ.

આયતની તફસીર:

હે પુરુષો! જો તમે એવી સ્ત્રીઓને તલાક આપો જેમની સાથે હજુ શારીરિક સંબંધ સ્થાપિત ન થયો હોય અને જેમનો મહેર પણ નક્કી ન કર્યો હોય, તો તેમાં તમારા પર કોઈ દોષ નથી. આવી સ્થિતિમાં તલાક આપવો જાયઝ છે. પરંતુ જ્યારે તમે આવી સ્ત્રીઓને તલાક આપો, ત્યારે તેમને કંઈક આપો — જે તેમને ઉપયોગી થાય, તેમના દિલને તસલ્લી આપે અને તલાકની ઉદાસી તથા મનદુઃખને દૂર કરે. આ આપવાનું પ્રમાણ દરેકની આર્થિક સ્થિતિ પ્રમાણે હશે: ધનવાન પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આપે અને ગરીબ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે. આ આપવું શરીઅતની રીતે યોગ્ય અને સારી રીતે હોવું જોઈએ — કોઈ અન્યાય કે દબાણ વગર. આ એવો હક છે જે સદાચારી લોકો પર ફરજ છે — એ લોકો પર જે પોતાના વ્યવહારમાં સારું કરે છે અને અલ્લાહની આજ્ઞાપાલન કરે છે.

જો મહેર નક્કી કર્યા પહેલાં અને શારીરિક સંબંધ પહેલાં તલાક આપવામાં આવે, તો સ્ત્રીને મહેર મળવાનો હક નથી, પરંતુ તેને ભેટ (મુતઆ) આપવી જરૂરી છે. અને જો મહેર નક્કી કર્યા પછી પણ સંબંધ પહેલાં તલાક આપવામાં આવે, તો તેને નક્કી કરેલા મહેરનો અડધો ભાગ મળશે. આ આયતમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે તલાક આપતી વખતે પણ સ્ત્રીના દિલનો ખ્યાલ રાખવો અને તેને કંઈક આપીને વિદાય કરવી — આ ઉમદા વ્યવહાર અને ઇસ્લામી શિષ્ટાચારની નિશાની છે.

આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

1. ઇસ્લામ સ્ત્રીના અધિકારોનું રક્ષણ કરે છે: તલાકની સ્થિતિમાં પણ સ્ત્રીને ખાલી હાથે ન છોડવી — તેને કંઈક આપવું એ ઇસ્લામની સુંદરતા છે.
2. દયા અને સદાચારનો સંદેશ: તલાક એ નફરત કે બદલાનો વિષય નથી, પરંતુ તેમાં પણ ભલાઈ અને ઇજ્જતનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
3. દરેકની ક્ષમતા પ્રમાણે જવાબદારી: અલ્લાહ તઆલા કોઈ પર તેની શક્તિથી વધુ બોજ નાખતો નથી — ધનવાન પ