Sure Bakara — Ayet 236

Kelime Anlamları:

• Cünah: Günah, sorumluluk, vebal.
• Talâk: Boşamak, nikâh akdini sona erdirmek.
• Temâs (Messe): Dokunmak; burada mecazî olarak cinsel yakınlık/birliktelik anlamındadır.
• Farîza: Belirlenmiş miktar; burada mehir (başlık/evlilik sadakası) anlamındadır.
• Metâ' (Mut'a): Boşanan kadına gönlünü almak ve ihtiyacını karşılamak için verilen hediye/nafaka.
• Mûsi': Zengin, imkânı geniş olan kimse.
• Muktir: Fakir, imkânı dar olan kimse.
• Bi'l-Ma'rûf: Örfe uygun, iyilik ve güzellik ölçüsünde, aşırılığa kaçmadan.
• Muhsinîn: İyilik edenler, güzel davrananlar.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîme, Cenâb-ı Hakk'ın kullarına olan merhametini ve İslâm'ın kadına verdiği değeri ne güzel gösterir! Allah Teâlâ, evlilik akdi yapılmış fakat henüz birliktelik yaşanmamış ve mehir miktarı da belirlenmemiş olan kadınları boşamanız hâlinde, üzerinize herhangi bir günah olmadığını bildiriyor. Bu, Allah'ın size bir kolaylığıdır. Ancak bu kolaylık, sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmaz.

İşte burada İslâm'ın inceliği devreye girer: Boşanan kadının gönlünün kırılmaması, üzüntüsünün hafifletilmesi ve onurlu bir şekilde hayatına devam edebilmesi için, ona bir hediye (mut'a) verilmesi emredilir. Bu hediye, bir lütuf değil; ahlâkî ve vicdanî bir borçtur. Bu hediyenin miktarı, erkeğin maddî durumuna göre değişir: Zengin olan, zenginliği ölçüsünde; fakir olan ise imkânı nispetinde verir. Önemli olan, bu vermenin örfe uygun, gönül alıcı ve onur kırıcı olmayan bir şekilde yapılmasıdır.

Bu emir, "iyilik edenlerin üzerine bir hak" olarak nitelendirilmiştir. Yani bu, sadece bir tavsiye değil; Allah'a karşı sorumluluğunun bilincinde olan, güzel ahlâk sahibi müminlerin yerine getireceği bir görevdir. Burada Allah Teâlâ, kullarını "muhsinler" olmaya, yani her hâl ve kârda güzeli, iyiyi ve erdemli olanı yapmaya teşvik etmektedir.

Sevgili kardeşim, bu âyet bize gösteriyor ki İslâm dini, en zor anlarda bile insanların kalplerini kırmamayı, kırılan kalpleri onarmayı ve toplumsal huzuru korumayı hedefler. Boşanma gibi zor bir süreçte dahi kadının gönlünün alınması, ona değer verilmesi emredilmektedir. Bu, Müslüman'ın ahlâkının ne kadar yüce olduğunun bir göstergesidir. Allah'ın bu emrine uyanlar, hem dünyada huzur bulurlar hem de ahirette muhsinlerle beraber olmanın mutluluğuna ererler. Rabbimiz bizleri, emirlerine hakkıyla uyan, güzel ahlâklı kullarından eylesin.