سوره بقره — آیه 74

معانی کلمات:

• قَسَتْ: سخت و خشک شد.
• تَفَجَّرُ: شکافته شده و به صورت چشمهها و نهرها جاری شدن.
• یَشَّقَّقُ: شکاف برمیدارد و میشکافد.
• یَهْبِطُ: فرود میآید و پایین میافتد.
• خَشْیَةِ: ترس همراه با تعظیم و احترام.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر داستان گاو بنیاسرائیل و معجزات فراوانی که به آنان نشان داد، این بار به سرزنش آنان میپردازد و میفرماید: ای بنیاسرائیل! با وجود این همه نشانههای روشن و پندهای آشکار، باز هم دلهای شما سخت و سنگین شد و از پذیرش حق خودداری کرد. دلهای شما نه تنها مانند سنگ است، بلکه از آن هم سختتر و مقاومتر شده است؛ زیرا سنگها با وجود سختی، گاهی در برابر قدرت خداوند نرم میشوند و آثار خشوع در آنها دیده میشود. برخی از سنگها آنقدر شکافته میشوند که نهرها و چشمههای پرآب از آنها جاری میگردد و آب حیاتبخش به تشنگان میرساند. برخی دیگر از سنگها میشکافند و آب از درون آنها بیرون میآید و زمین را سیراب میکند. و حتی برخی از سنگها از ترس و خشیت خداوند از فراز کوهها به پایین سقوط میکنند. اما دلهای شما با این همه معجزات و پندها، نه نرم شد و نه خشوعی در آن پدید آمد. پس دل شما از سختترین سنگها هم بیرحمتر و نفوذناپذیرتر است. و خداوند از آنچه شما انجام میدهید غافل نیست و به زودی سزای کردارتان را خواهد داد.

فواید و پیامهای آیه:

1. نرمی دل و خشوع در برابر خداوند از مهمترین صفات مؤمن است و نشانهی زنده بودن ایمان در انسان میباشد.
2. معجزات و دلایل روشن زمانی سودمند است که انسان با اراده و اختیار خود، دل را برای پذیرش حق آماده کند؛ در غیر این صورت، هیچ معجزهای نمیتواند دل سخت و لجوج را تغییر دهد.
3. سنگها و جمادات نیز در برابر عظمت خداوند خاضع و مطیع هستند و این خود نشانهای از قدرت بیپایان پروردگار است که همه موجودات را تحت فرمان خود دارد.
4. خداوند از اعمال بندگان غافل نیست و هیچ عمل کوچک یا بزرگی از دید او پنهان نمیماند؛ این هشدار و تهدیدی است برای کسانی که در برابر آیات الهی لجاجت میکنند.
5. ایمان واقعی تنها به دیدن معجزات نیست، بلکه به تسلیم شدن دل و عمل به دستورات الهی است؛ پس باید مراقب باشیم که دلهایمان در برابر آیات قرآن و نشانههای خداوند نرم و پذیرا باشد.